1

კვლავც მითქვამს: სიტყვა უქმისა პატიჟმან შემაშინაო,

ყოველნი განვვლით სოფელსა, არვინ დავრჩებით შინაო;

სულის არ განმსვენებელო, მსგავსად პირუტყვთა ფშვინაო,

კარი დაგვეხშას სასძლოსა, გვესმას: “ნუ მოხვალთ შინაო.”

2

ლექსთა ღარიბთა, უცხოთა, რომელ არს გამოკრებული,

მომინდა წერა ამისთვის: არ იქმნას დავიწყებული;

კაცი ბრძენი და გამგონი, ვინ იცის, შეხვდეს სწრებული,

ცუდად არ წახდეს ნაშრომი, დამევსოს ცეცხლი გზებული.

3

სპარსულად ჰქვიან “მაჯამა”,— შეყრილად ითარგმანება,

წიგნები გამოკრებული, იგ ერთად მოიხმარება;

იკითხვიდენ და თარგმნიდენ, ლხინი ვერ შეედარება,

გული მოყვარე სიბრძნისა მასთანა დაევანება.

I. მზე ცუდ მაშვრალობს

1

მზე ცუდ მაშვრალობს, ვერ ნათობს, ეტლზე შენ ზიხარ, ის არა,

სხვამ, შენგან კიდე, სამყარო ვინ გაისახლა, ისარა?

მელნისა ტბამან გიშერი ტევრად გარ ივლო, ისარა,

მუნით მკრა გულსა ტყვექმნილსა, გლახ, შავმან მშვილდმან ისარა.

2

თქვენ მზესა სწუნობთ, მე მას ვეჭვ, ეტლსა სხვა ვინმე ისარებს,

ეგ ცუდად ჰფანტავს სხივთა და უკეთ ანათებს ის არებს;

მელნის ტბა ტევრად გიშერსა გარ შემოივლებს, ისარებს,

ესვრის მჭვრეტელთა გულებსა ეკალმუხისა ისარებს.

3

გული ქმნილა ნარგიზთათვის, გლახ, ლახვართა ასახებლად,

ვერ ძალევდათ, თვით რად ხელჰყვეს, მაშ, მნათობთა ასახებლად?

მით იძლივნეს, მოიკიცხეს, ედემს ნორჩნი ასახებლად,

მსურის მისთვის გაჭრა, ხელქმნა, ვიწყო სულთქმა ასახებლად.

4

ვერ გაქეს ბრძენთა კრებულმან, უტყვ იქმნეს, პირი დაეყო,

ციერთ მიეღო ნათელი სრულ შენგან, არ თუ და ეყო;

გაუჩნდებოდა სიტურფე ვარდს შენთან ხანი დაეყო;

გლახ, ჩემთა ცრემლთა ნაკადი, ვფიცავ, სოფელსა დაეყო.

II. შენთვის ხელმან

1

შენთვის ხელმან, გლახ, უშენოდ მითხარ, მზეო, იამოს რა?

შენმან ეგრე სიტურფემან ვარდი მოკლა, ია მოსრა,

წარბ-წამწამმან გული კრული პირველ მოწყლა, მერე მოსრა,

არა ჰგევხარ ქვე-ნამყოფთა, ზემო იწყევ ბარე მოსრა!

2

ერთი სული მაქვს, სიკვდილო, მოყვრისად შემიწირავსო,

სხვა შენთვის ვეღარ დავბადო, ვერ მოგცე — ნუ გიკვირავსო!

იგ არს პატიჟთა მიზეზი, სად ვარდ ქვეშ ბროლი სჭვირავსო,

სული მას მიჰყავს, არ ვიცი ჩემთვის რა გაუპირავსო.

3

ყაყაჩოს უთხრეს ყვავილთა: “რადგან შენ გვჯობხარ ფერადო,

სუნი არ გიდის სურნელი, ეგ საყვედურად გძე რადო?”

თქვა ტურფამ ვინმე გაწყრომით: “მიბრძანე, მგევხარ მე რადო?

სუნი წამართვა, დამაგდო ლახვართა დასაძგერადო.”

4

თავმან შენმან, რისხვა უნდა კადრებისა დაუმალსა,

მაგრამ რა ვქნა, სხივთა ცეცხლსა სრულ დაუწვავს გული ალსა!

დაუჭრივარ ალმასისა, მისდგომია დანა ძვალსა,

თუ არ მიხსნი, შევდგომილვარ მაჯნუნისა მე, გლახ, კვალსა.

5

შენებრ ნაყოფი უფალმან ხამს ედემს თვით რგოს, მან ასოს,

ყანდაარს ნირი შაქრისა, ვარდმან-ბაგემან დანასოს;

მუნით ნაკადი სიტკბოთა უკვდავ ჰყოს, ვისცა მან ასოს,

ისწრაფის ყოვლი მიჯნური, ვინძი, ახიოს მან ასოს.

6

გრძლად მატირა საწუთრომან, ცრემლთა ღვარი დამელია,

მიჯობდა, თუ სიკვდილისა, გლახ, სასმელი დამელია;

მომაძულა თვისთა ტომთა, ძმა არ მაძმო, და მელია,

აწ, სოფელო, ვარდთა ზრობად მოვალ, რადგან დამე ლია.

III. მზე უნათლე ჰქმენ

1

მზე უნათლე ჰქმენ, ეტლსა ჰზი, შუქნი კრთებიან სადარი,

ამად ვტირ, მაგრამ რაზომ ხამს, ეგზომი ცრემლი სად არი?

ვარდსა მისტაცე შვენება, ბადახშანს ლალი სად არი?

ბროლსა სცვენ ძოწნი ბაგენი, ფერად არღავნის სადარი.

2

ბრძენთა მოვასხამ საქებრად დიონოსითურთ კრებულად,

მაგრამ ვით ხელჰყონ, მზე ნახეს თვით შენგან ნათელკლებულად!

ბაკნი მოგიძღვნა მთვარემან, გნახა უმეტეს ვსებულად,

გლახ, ჭმუნვით გახდა, პირს იცა, — მუნით აჩნია ლებულად.

3

გული ნარგისთა ლახვარმან დაჭრა, დახია, ასერა,

მუშკი ხარ, ზილფი-ამბარი, ნახეთ, რა მიყო ასე, რა!

წამწამმან ჰინდი ლაშქარი ჩემად კვლად, რისხვად ასერა,

მე მომკლა, მხეცნი, ფრინველნი ხადილად ჩემზედ ასერა.

4

მე დამემტერა სოფელი, მტერთანა ყოფა მეყოფა,

ჩემკენ არ ბრუნავს საწუთრო, მისთვის მომძულდა მე ყოფა.

რა გამეყარა მოყვარე, ხედავთ, რომ სულიც მეყოფა!

გული სავსე მაქვს ლახვრითა, სხვა კიდევ... აღარ მეყოფა?!

IV ტურფა ხარ შვენიერებით

1

ტურფა ხარ შვენიერებით, ტანი მიგიგავს საროსა,

ვა, შენისთანა მიჯნურსა ვერვინ ეღირსოს აროსა,

კაცი ხამს შენთვის გაიჭრას და ლხინი გაიმწაროსა,

ტარიელს ქვაბსა ესტუმროს, მაჯნუნთან დაემყაროსა.

2

მისგან გახდეს სულ ციერნი, არ იცნობის დანაცარად,

მან დამიჭრა გული წამწმით, მოიხმარა დანაც არად,

სრულად დამწვა სხივთა ცეცხლმან, ლამის ვიქმნე დანაცარად,

დამეგრიხა ბედი მრუდად, არ ვეჭვ, იქმნეს დანაცარად.

3

იაგუნდისა ბაგემან ყირმიზი-ლალი ღვინო სვა,

თუ ფერად ბაგემ აჯობოს, ამისთვის მართებს ღვინოს ვა,

მე ჩემსა სისხლსა ვამზგავსე, თურმე მინამან ღვინო სვა,

კარგს კაცთან ბრძენთა სიტყვასა ვერა სჯობს, იგ სალხინო სვა.

4

ნადიმად მსხდომთა სალხინოდ საქმე გავსინჯოთ სურისა,

თავის სისხლს გვასმევს სალხინოდ, ესოდენ ჩვენთვის სურისა,

კაშკაშით გვეტყვის: “მაშ თუ არ იგ ჩემი სისხლი, ჰსუ რისა?

შემამკობელი ლხინისა და ძალი უსუსურისა.”

5

უწყის ღმერთმან, ვერა ვხედავ ქვეყნად შენსა დანამგზევსა,

დაუწვივარ იგ უწყალოდ ცეცხლსა შენგან დანაგზევსა,

გულისათვის დასალახვრად ჩემკენ წამწამ დანაგზევსა.

ხამს მივმართო მაჯნუნისა წანავალსა და ნაგზევსა.

6

მოიგონე სიყვარული შენთვის სულთა განაწირ, ვა,

კაცს აცხოვნებს სამართლის ქმნა, უსამართლო განა წირვა?

გლახ, ლახვარი სიშორისა ათასი მკრა, გან აწი რვა,

სჯობს დააგზნა სიყვარული დავსებული, და ნამწირ, ვა.

7

გულსა გულზედ მით არ მიცვლი, გინდა რომე მოგცე სართად,

სულთაც გიძღვნი, უმჯობესი რაღა მოგცე ზედან წართვად?

არ დამიჭერ ვჰფიცავ ღმერთსა, ცეცხლზედ მივსცე ზედან დართვად,

უწყალოდ სვამ სისხლსა ჩემსა, ღვინის ნაცვლად ჰზიხარ წართვად.

8

მარგალიტისა სადაფსა იაგუნდი სცავს და ლალა,

მას გული ჩემი მიჰყიდა ვინღაც, ვინ იყო დალალა,

მომკლეს, ტირილის სანაცვლოდ სისხლი აქვს ჩემზედ ალალა,

ჩემის ლხინისა ყვავილი უმზეობამან დალალა.

9

ბროლ მინაზედან გიშერი, ვარდმანცა თავი მუნ არა,

სრულ შვენებისა ყვავილი არ დარჩა, შეკრბა მუნ არა,

ვერსით შეუველ საკრეფლად, ეკალნი დამხვდეს მუნ, ნარა,

ზენათ ნათელთა მფლობელმან ამისთვის დაიმუნარა.

10

გულო, ცეცხლი სურვილისა არ დაავსე, შეუკეთე,

მე მუნ დამწვი, აწ ლახვარი, მგონი, მოგხვდეს შენ უმკვეთე,

გნახე ეგრე შენ უთმობლად, თავსა ხელქმნა შენ უკეთე,

ყველა მით ჰქენ, ნახე ვინმე მნათობთაგან შენ უკეთე?

11

გული წამართვი ცნობითურთ, მითხარ, ნაცვალი მამე რა?

ვეღარა გპოვე საჩემოდ, გაყრისა სევდა მამერა,

უვარდოდ წალკოტისათვის თვალნი რასთვისღა მამერა?

დამწვი და წყალი არ მასვი, დამწვარსა გულსა მამე რა?!

12

ბულბულთა შექნეს ძახილი, აგრე ჰგავს - ვარდმან იშალა,

გულსა გაჭრა და ხელობა უშალე, არ დაიშალა,

ხამს, თუ მიჯნურმან ტანსაცმლად სტავრისა ნაცვლად იშალა,

გლახ, შენმან შუქმან მნათობნი არავინ არ აიშალა.

13

ვარდი დაჭკნა, მზემან შუქი აღარ მისკენ მოაწურვა,

ცრემლთა ღვარი გაუწყვეტლად, ერთხელ არსად მოაწურვა,

არ ვეწყალვი მას გულქვასა, სულნი პირსა მოაწურვა,

მოეშორა რადგან ლხინი, - სევდა, ზრუნვა, მო აწ ურვა!

V. გაბაასება ღვინისა და ბაგისა

1

ღვინო ეტყოდა ბაგესა: “სიტყვითა დაგებასო და,

ბადახშანისა ლალო და იაგუნდისა ფასო და,

ფერად შენ მჯობხარ, ამით მე ვის ჩემი თავი ვასო და,

გულსა სევდითა სავსესა ზედ ლხინი დავამტნასო და.”

2

ბაგემა უთხრა ღვინოსა: “სიმხიარულეს იქებო,

მე სრულად შევშლი მჭვრეტელთა, გულსა ეტყვიან: «იქ ებო»!

კაცის გულებსა დავფერავ, თქვენც დაგაშვენებ ჭიქებო,

ძოწსა, სადაფსა, აყიყსა, არღავანს გავაქიქებო.”

3

აწ ღვინო ეტყვის ბაგესა: “ტურფა ხარ მეტის-მეტადო,

ვარდი გაყარეს ბულბულთა, შენზედა შეკრბეს ყეფადო?

მე კაცს დავათრობ, ვამღერებ, ტვინს გაუჯდები კეფადო,

ვირემ არ უკუვეყრები, ვერ იგრძნან, სმიდენ რეტადო.”

4

ბაგემა უთხრა ღვინოსა: “კაცის დათრობა იქადე,

«კაცსა ვამღერებ» — ამისთვის მე დაჭარბება მიქადე;

მე კაცს სრულ მოვჰკლავ, საწყალო, ვით ადრე გატყდეს ჭიქა, დე,

ვერ გამოჩნდები ჩემთანა, სადაც მე ვიყო, იქ ადე!”

5

ღვინომ თქვა: “მგონი, ამ საქმეს არავინ დამიწუნებსა,

ვერცხლის თასზედა ყირმიზად გარდმოვსდიოდე სურებსა,

ვსწყუროდე თუ არ ვსწყუროდე, ყველანი მომიწყურებსა,

მჭვრეტელთა თვალთა და გულთა არარა უფრო უნებსა.”

6

აწ ბაგე ეტყვის: “ეგ ქება უკეთ სთქვი, რაღაც ღონია,

მაგითა ჩემი სწორება ტყუილად მოგიგონია;

ვერცხლის თასზედა ყირმიზად ღვინო დგას, მოსახდომია,

აწ მე გიამბო ჩემი ზნე, ეს უფრო მოსაწონია.”

7

თეთრს თასსა წითელი ღვინო დასტურად შეახამებსა,

ქვეშ მარგალიტი, ზედ ლალი, სხვას რაღას შეიდარებსა,

სანდომად რასმე, ღიმილით რომ გააღებდეს კარებსა,

მისსა მჭვრეტელსა შეაცდენს, ხელსა ვით შეიგვანებსა!

VI. მზესა შესწრფა მისგან შუქი

1

მზესა შესწრფა მისგან შუქი, ხედავთ, ვეღარ მონადარა!

მთვარე სავსე დარბის, მაგრა, ვეჭობ, მისთვის მონადარა,

წალკოტს ვარდი მის ღაწვთათვის გამოდგების მონად არა,

რად დაგროვდა ჩემთან ეშყი, მისთვის მაქვსო მონად არა.

2

ვერვინ ნახოს მისებრ, ვინც ვლოს ოთხივ ყურე მონაკიდე,

ოდეს გნახა გავსებული, მთვარე გახდა მონაკიდე,

ვით არ დასწვავს სიშორისა გულსა ცეცხლი მონაკიდე?

ვით, გლახ, ვზიდო მძიმე ტვრითი, სურვილისა მონაკიდე.

3

შავმან მშვილდმან ისარი მკრა გულსა ლახვრად დანასობი,

ეგზომ დაყო გულსა შინა, რომ მოჰკიდა დანას ობი,

ღაწვთა მისთა შვენებითა ვნახე ვარდი დანასობი,

ვეღარ ვნახე მთვარე მისგან მონავანი და ნავსობი.

4

დავლე საწუთრო, შენებრივ, — მო, ის რა ვნახე, ა ის რა!

ეს მიკვირს: გული ქვაქმნილი, ვით ეგრე ერთ წამ აისრა!

მკითხვიდენ შენნი მნახველნი: “თუ არ მზეაო ა ის რა?”

მე უთხარ: “მისი სამყოფი მნათობთა გვერდით, აი სრა!”

5

ეტლი ნატრობს: “ნაცვლად მზისა ზურგზედამცა ის შემასვა,

ამად ვტირი, სხივნი ლახვრად გულზე დამცა, ისრად მასვა,

მიწყივ მით მთრავს, ათასიმცა სურვილი და ეშყი მასვა,

ვის ერჩიოს სოფელს ყოფა, არ გაიჭრას მისთვის, — მას ვა.

6

მთვარე ვერ დაგედარების, ვერცა მზე დაგედავისო,

მიწა და მტვერი შენს ფერხთა თავსა და პირსა დავისო,

შენი სხივი და ციმციმი გულზედა ლახვრად დავისო,

ცუდად გაქებენ თინათინ, ნესტან-დარეჯან და ვისო.

7

რად ვერ ხედავთ ბულბულისა ხელქმნა, გაჭრა, განავარდსა?

შეუშლია, ყეფს, იძახის, სხვას არაფერს, — განა ვარდსა,

თავს ევლების, ზედ დაფრინავს, არ აძინებს, გან ავარდსა,

ვირ არ დაჭკნეს, თვით არ მოკვდეს, არ იქმს ხელით განავარდსა.

VII .ეშურების ბაგე ვარდი

1

ეშურების ბაგე-ვარდი სისხლი ჩემი მალე სვასა,

გულსა დანა ალმასისა სჭრის, არ ელის მალესვასა,

თვით თავსა ჰყოფს ძოწეულად, დამიმკვიდრებს მალ ეს ვასა.

აგრე შექმნა მზე და მთვარე, დაუწყებენ მალეს ვასა.

2

ბულბულს ხედავთ ვარდისათვის ნაეკლევსა და ნარევსა,

იგ ხელთაებრ ყეფა-კვნესით აქა-იქი დანარევსა,

თავს დაჰყივის მისსა მკვლელსა, გულსა შინა დანა რევსა,

იძახის, თუ: “რად ვერ მხედავ, სურვილისად ანარევსა?”

3

აწ, ბულბულო, ყველა გხედავს ხელსა, სოფლით განაჭერსა,

ჩაჯდომილხარ ეკალშია, სახლს არ ეძებ, განა ჭერსა,

გვიჩვენებ და შემოგვჩივი გულსა, ლახვრით განაჭერსა,

მოგიტან და გაგიკურნებ ვარდსა ხელით განაჭერსა.

4

არ დაურჩა გულსა კრულსა, რომ ლახვარი მას არ ესვა,

ეგრე ჭმუნვა, სევდა, ურვა შეუსვენლად მას არ ესვა,

წყლულთა მისთა საკურნებლად, გლახ, წამალი მას არ ესვა,

ეს მიკვირს, თუ, რად არ მომკლავს იგ ეგზომი “მას არ ესვა.”

5

აწ გულსა კრულსა, ხელქმნილსა სევდა უპირებს მორევად,

რადღა სულდგმულობს ლახვარი, ვითა მუდამა მორევად?!

გლახ, ცრემლთა ჩემთა ნაკადთა რასდენი დადგა მორევად,

აწ, რადგან მაკლო ნიშატმან, მიმიშვით, მივჰყვე მორევად.

6

სოფელმან და ჟამმან კრულმან ლხინი ჩემი განაქარვა,

ათასი და უმეტესი ჭირი ჩემი გან აქა რვა?

რა ბრალია, მინა-ვარდი ოდეს იქნას განა ქარვა!

ამას ვჯერვარ, მით რომ ერთდღე აღარ მომხვდეს განაქარ, ვა!

7

ანელებდი, ნუ უკეთებ, გულო, ცეცხლსა დანაგზევსა,

თვარ წინა გიძს მიჯნურისა ხელქმნა, განვლა დანაგზევსა,

ვერ მორჩები დაულახვრად წამწამთაგან დანაგზევსა.

იგი მითქვამს და მას ვიტყვი: ესე სჯობსო დანაგზევსა.

8

რად არ დამჭრის გულსა კრულსა ალმასისა დანა ტარით?

რად არ გიკვირს, არ გავჭრილვარ სოფლის სივრცე დანატარით?

რად ვერ მივხვდი საწადელსა მე სიკვდილსა დანატარით,

ბრუნავს ჭკუა ცნობით ჩემით, ვით დიაცთა დანატარით.

9

თვალთა კეკულუცთა, ტურფათა მე ყმად მიუვალ მა შენსა,

ეგ მაშინც გულსა უწყალოდ წამწამ-ლახვრითა მაშენსა,

“შენკენ არ მოვიხედაო,” — ამით მაღონებს, მაშენსა,

თუ ფეხს არ შემამითხვევდე, აგრემც მამთხვიე მაშ ენსა.

10

წამწამს მესვრის შავი მშვილდი, ისრად გულზედ დამალება,

ესე გვარმან მომისწრაფა სიკვდილისა დამალება.

იგი ნახოს მოვანებით, — მთვარეს ჰმართებს დამალება,

მისად ქებად ბრძენთა ჰმართებს ენა ქებად და მალება.

11

ზედ გარდასდის ბაგე-ვარდსა სისხლთა ჩემთა მონასომი,

დამეჩნია შავი ისრად გულსა ზედან მონასომი,

ნახოთ, თქვენცა მოგწონდების მნათობთ გვერით მონასომი,

სულ ციერნი დაიმონა, ვით ძალედვას მონას ომი?

12

მე ვისთვის ვკვდები ბროლ-ვარდი და მისი მონა ვარ დია,

თვალნი მელნისა ტბას უგავნ ზეციდან მონავარდია,

იგი აშვენებს ხმელეთსა, მზე ცუდად მონავარდია,

მაგრამ მკვლელია კაცისა, შეყრისა მონავარდია.

13

ბროლ-ვარდსა, ტანად საროსა გიშრისა ბაღი უშენდა,

ღაწვთაგან ელვა კრთებოდა, მჭვრეტელთა ლახვრად უშენდა,

წიგნი მივსწერე, ებრძანა: “ეს ვით მკადრეო, უ შენ, და,”

გულს უთხარ: “თუ არ შეგიყრის, ველად გაიჭერ, უ შენდა.”

14

ვიცი მომკლავს იგი პირმზე მისთა ხოტბა დანაზარსა,

ამად, რომე ზარიფია იგი ტურფა და ნაზ არსა,

მეტი რა ვჰყო — თავსა უძღვნი, მოვახსენებ დანაზარსა,

მაშინ ეგრეთ შევიწყალვი, მოგონებდეს დანაზარსა.

15

მოუკლავარ, ვისგან სხივნი მე შემქნია დანა ტანსა,

ბროლ-ბალახშთა მარგალიტი ვარდსა ქვეშე დანატანსა,

გული მისკენ მიუზიდავს ხელსა, სწრაფით დანატანსა,

მისთა მჭვრეტთა გაახელებს, სჭრის, ვითამცა დანა ტანსა.

16

ნეტამცა ვინმე სიკვდილსა მიმცა და არ დამაზარა!

ლხინის სანაცვლოდ სოფელმან სულ მატირა და მაზარა,

უყვავილომ და უვარდომ ღვინომ რაც ქნა, დამაზარა,

აგრე რამ მოჩანს: სოფელი ბოლოდ მომცა და მაზარა.

17

ხოსროვის ცრემლი ნადენი, კვლავ გაამრავლა მილები,

რა მოაგონდის მოყვარე და დღენი წახდომილები.

ვარდსა ასველებს, ინდოთა რაზმი ჩანს უნდომილები,

იტყვის: “შენვე ხარ სიცოცხლე, გული რაზომცა მილები.”

18

ჭირნი მოვლენ მუდამ ჩემთვის დაუკლებრად ამა სალა,

მოაქვს ცეცხლი მოსადებლად, მასთან მოაქვს ამას ალა,

ალმასისა გულსა ფარად ხამს და უნდა ამას ალა,

ამისთვის სჯობს ეს მთვარესა, არ აჩნია ამას ალა.

VIII. ქება და მკობა ხელმწიფის ალექსანდრესი

და დედოფლის ნესტან-დარეჯანისა

1

რადგან არ ვცხრები ქებასა, ვგონივარ ამათ მისანი,

აწ ჩემთა გულთა ლახვარი სათნო მაქვს სათთა მისანი,

სიმელნე შავთა წამწამთა, სისხო, სიხშირე თმისანი,

ვთქვა: მისი შუქი მზეს მატობს წითლითა ათათ მისანი.

2

მეფეთა ქებას ვერ მივხვდი, არც ჩემგან მოიგონების,

ია და ვარდი უშლელი კვლავ მისთვის შეიკონების,

ალმასსაც სჯობსო იმდენსა, რაც ხმელეთს შეეწონების,

მისსა მნახავსა უღრუბლო მზეც აღარ მოეწონების.

3

დამვიწყდა სხვანი ნაქები, ქება ვთქვა მე აწ ამისი,

წამ მთვარე არის გავსილი, მზე ნახო ფერად წამისი,

მელნისა ტბისა მორევსა უშვენის მიჯრა წამისი,

კრულმც არს მიჯნური, ვინ თავი ამისთვის არ აწამისი.

4

მე მოგახსენებ, ისმენდი ჩემთა ამბავთა სმენასა,

მისვე ლომისა ქებასა ძლივ ვათქმევინებ ენასა,

მისგან ელიან მნათობნი სევდისა ამოლხენასა,

ვინ გვიან ელის შეყრასა, დაიწყებს ცრემლთა დენასა.

5

რა ვთქვა წამწამთა დარაზმა, მიჯრით მიწყობა წარბისა,

ვარდისა ბაღსა ელვა კრთის, ზედან ციალი წარბისა,

მისთა ნაყნოსთა სურნელთა სული გავს განა წარბისა,

მისთვის ბნდებიან მჭვრეტელნი, ქვე ყრიან, ვერვინ წარბისა.

6

თმისა ტევრი, წარბთა სისქე მიჯრით ბაღსა შენ იარა,

სურნელებთა სუნი შენ გდის, დაცასჩაგრე შენ ია რა,

სხივნი შენნი გულსა ჩემსა მოეფონა შენ იარა,

წყლულსა ჩემსა ვინ ჰკურნებდა, მოსწრებოდა შენი არა?

7

მელნისა ტბათა უჩრდილებს გიშრის წამწამთა შენება,

მისთა მჭვრეტელთა მიხვდების ღვთისაგან ზე აშენება,

მთვარე მზეს ეტყვის: “მჯობია, მოწმობით დართე შენ ნება,”

ხამს სამეფოსა ტახტზედა წამ გაუყრელად შენ ება.

8

მოგწონდების დამნახველთა თმა მელნისა და გიშრისა,

მიმძიმს მისსა მგონებელსა, თვალთა წყარო დაგიშრისა,

ჰე, რიტორნო, თქვენც აქებდით, ენა თუ არ დაგიშრისა,

მზე-მთვარეთა სინათლესა ვფიცავ, რომ ის დაგიშრისა.

9

ბადახშნის ლალის მჯობია ყირმიზად გამჭვირვალისა,

პირშია თეთრი ელვა კრთის უბრწყინვალესი რვალისა.

აწ მეფეთ ქებას ვამატოთ, ამისთვის გულმხურვალისა,

გარდამხდომელი მჭვრეტელთა ის საწუთროსა ვალისა.

10

თქვენი ნახვა წყლულთა ჩემთა უფრო ცეცხლად მოეკიდა,

მოიშალა ბროლის სვეტი, მკერდსა ზედ გარდმოეკიდა,

აღმოფრინდა სული, სულსა ჩემი თქვენს გამოეკიდა,

თუცა გინდა ცოცხალ ვიყო, — კვლავცა მნახე, მოე კიდა.

11

კბილნი ობოლს მარგალიტსა, ღაწვნი ვარდსა მას არია,

ვინ არ აქებს სამართლითა, თავს ეცემის მასარია,

სადაცა დგის სინათლითა, აღუვსია მას არია,

ვარდი, ბაღჩა მაისისა, ვერ ედარვის მას არია.

12

ანდამატისა მკერდზედა ბროლისა სვეტი ემართა,

იმას უჭვრეტდა თვალხუჭვით, ხედვითა ვერ შეემართა,

ნახვად მირბოდენ ტრფიალნი, სხვა ვალი არა ემართა,

მზე მისგან გახდა უნათლოდ, საწყალსა ეს დაემართა.

13

ნეტარ, ვით ვაქო სიტურფე საამო ტანადობისა,

მზემ მისთა სხივთა გარდაკრა, იწყო მოტანად ობისა,

იგ გატყდა, — “მჯობსო,”— ნებისა დართო მოტანა დობისა,

საყნოსელთაგან ამოქრის სუნი მო ტანადობისა.

14

მზეო, შენ შენთა მჭვრეტელთა ლახვრითა გული სარუა,

ჩასდის სისხლთა ტბა ნაკადსა, სიღრმესა, სადა სა რუა,

შენებრივ სუნი ყვავილსა ქვეყანად არას არ უა,

ეგ შენი ტანი ზარიფი ტურფად აღზრდილი სარუა.

15

ალვა რგულა ედემს რწყვითა, მნახავთათვის სამოთ ხეა,

ვნახენ, თვალნი დავიხუჭენ, სიტყვა ძლივ ვთქვი სამ-ოთხეა,

გიშრის შუბთა წყლული დამდვეს, სისხლი ველთასა მოთხეა,

არას მოგავს სამყარონი, ედემი, ვერც სამოთხეა.

16

ლომთა შენთა შენ აწყლულებ, დაბნედილსა მას კვლავ ვისა,

ვინ გმირია, მხეცთა მსრველი, იმედი აქვს მას მკლავისა,

წამწამ შენთა ლახვარ შენთა ყელს გამოჰხევ, მას ჰკლავ, ვისა,

დღისით მჯობი მთვარე მზეთა, ღამე ზუალ-მასკლავისა.

17

ალვისა ხისა ქება ვთქვა ედემში ამოსულისა,

ბროლ-ლალი, მინა, გიშერი — ფერად, შეხედო — სულ ისა,

მჯობია მზისა დილისა, მოწმენდით ამოსულისა,

შენ ხარ წამალი სულისა, მის შენკენ წამოსულისა.

18

მეფე ბრძანებს: “მე ესე მზე ღმერთმან ჩემმან დამიბადა,

მისთვის იყო შესაწირვად, რა მიბოძა და მიბადა,

გულსა კრულსა მახე უდგა, შეცაიპყრა, დამიბა და,

სახვეველი სათხევლისა გარ მომიდვა და მიბადა.

19

ესე არის ზეციერთა, უნათლესი სამყაროსა,

თმა ტევრი და შუბლ-ფიქალი, კლდისა ტინი სამყაროსა,

ქება მესმა, სახლით ჩემით სწრაფად ლამის ამყაროსა,

არას მიკვირს მისნი მჭვრეტნი იმან დაასამყაროსა.

20

ნეტარძი, ვინ მისი მსგავსი სად ვინ პოვოს და რანიცა,

მისგან შვენის მთა და ბარი, დარი დარობს, დარანიცა,

მისგან ნათლად არა აჩნდეს, არ იპოვოს დარანიცა,

მჯობი არის ყოვლთა სულთა და მინახავს და რანიცა.

21

აწყა მე ვიწვი ამისთვის, ვინ თავი ელვას უდარა,

ქვეყნად არ არის მისთანა, ნურცავინ აქებთ ცუდ არა,

მზე აღმობრწყინდა უღრუბლოდ, სულ მორთულს ხმელეთს უდარა,

მისთვის ვძრწი, — არ მომიძულოს, თორ მომინდების სუდარა.

22

მას, პირმზესა, შეუქნია ხმელთა მნათი მისად უდრად;

შეკრებულა შუქი მზისა, საქებარად იმას უდრად,

შევეხვეწოთ გაიღიმოს, არ გაგვხადოს ხმელი უდრად,

მან არა ჰყოს მის ხელქმნილი სატირალი, შესასუდრად.

23

მინდოდა ქება-ქებასა სხვანიცა ბევრი წამერთო,

არ დამაცალე, სოფელო, კრულო, მოკლევ და წამ ერთო,

შენგან დამება გონება, ტკბილი სიტყვები წამერთო,

მინდოდა ცრემლი ზღვათათვის ჩემი ნიადაგ წამერთო.

24

დადნებოდა გული კლდისა, თუცა თქვენკენ არ იარა,

დამიღვრია ცრემლი ველთა, არ დაურჩა არი არა,

სევდა ეცა გონებასა, ძნელ პყრობილი არია რა,

ამად ვტირი, ხელი თქვენი ბაღსა ჩემსა არ იარა.

25

ვინ მზეს ნახავს, მას დასახავს, იტყვიან, თუ: “ალვის ხია”,

მუშკ-ამბრისა სუნი მას დის, მგონი, ყველა ზედ ასხია,

ეხვეწების ცისა მნათნი: “შენნი შუქნი გვავასხია”,

ეგრე ბრძანებს მის ხელქმნილი: “სისხლი მისთვის დავასხია.”

26

ვეღარას მივხვდი, თუ ქება ჩემგან ითქმების და რითა,

მე ვიღვრებოდი ცრემლითა, აროდეს ვიყავ დარითა,

იგი აკრთობდეს ელვათა მისსავე მზისა დარითა,

ნურვინ ეცდებით, შვენება ვერავინ შეუდარითა.

27

რა მომაგონდის იგი მზე, მდინდიან ცრემლნი მწარენი,

მისგან მომინდა პასუხი ტკბილნი, არ საწყინარენი,

უსულოდ ვიყავ უმისოდ, რაც ხანი წავიარენი,

მან მომალხინა, ვისი მძლევს მე სუფთა არე-მარენი.

28

თეთრსა ბროლისა ფიქალსა ინდოთა რაზმი უშენდა,

მელნის ტბისაგან ლახვარსა მჭვრეტელთა ისრად უშენდა,

ქება ვერა თქვეს მეტყველთა, ენა რაზომცა უშენდა,

გულო, სიტყვასა ამოკლებ, უწყი განმრავლდა უ შენდა.

29

მზემ, მთვარემ და ვარსკვლავებმა ქება წართქვეს სამმა რისა?

მათ პირველთა ქება თქმულთა ხმა დაიგდეს სამარისა,

ნუმც გავხდები უიმედო, ღონევ, ენის ამარისა,

გეაჯები, არ მიჩვენო იწრო კარი სამარისა.

30

მისთვის ვკვდები, რომ ყოველგან სიკეთის ხმა მას უდისა,

ნუთუ მასვას უკვდავების წყარო, სადმე მას უდისა,

მისგან მოდის სურნელება, მუშკ-ამბრისა მას უდისა,

შეყრა მიღირს ყოვლს ქვეყანად მას უცხოსა, მას უდისა.

31

მისგან მეტი ბრწყინვალება ყველა წარვთქვა, რაცა სჭირდა,

მან შუქითა დააბნელა, უნათლობა მწვე მისჭირდა,

სხვა, მთვარისა ნავანისა, მას სინათლე არ დასჭირდა,

შეცაემკო ბროლის ბაღი, თეთრი ელვა გამოსჭვირდა.

* * *

1

არ მომეწყინა ლაყაბი, ეს უსარგებლო სულისა,

სხვად არას მოსახმარისი, ოდენ ჩანს სიბრძნე გულისა;

ლექსი ჩემი სჯობს გვარად და ტკბილად სასმენლად ყურისა,

მაშინც რუსთველსა აქებდენ, მე იმან გამაგულისა.

2

გათავდა წიგნი მაჯამა, ლექსი აქა-იქ თქმულები,

სასწრაფოდ უბეს სადები, ან სარტყელს ჩასარჭმულები,

იახტანს თანა სარონი, გვერც თასი, ღვინო, კულები,

ყოვლის წიგნისა უმცროსი, ჩანს მათი უფლისწულები.

1

ღმერთი არს თავი ყოველთა, იგ ვაქოთ, განვადიდოთო,

სამნი ნათელნი ერთად ვთქვათ — მამა, ძე, სული წმინდოთო,

მისის ცნობითა განვნათლდეთ, გონება განვიწმინდოთო,

განვაგდოთ უსჯულოება, ნუ ვემსგავსებით დიდოთო.

2

აქ არის აშტი, გუმბაზი ბაღჩას დგას შუა-გულოსა,

შიგ ათასფერნი ყვავილნი, ვარდი გაშლილი გულოსა,

ცნობილთა კაცთა საჯდომლად ადრითგან გამეგულოსა,

ჩემიმც ცოდვა აქვს, ავს კაცსა კარი არ დაუგულოსა.

3

აქ არის ბაზმის სოჰბათი, სუფრისა შემკობილობა,

დრო ახალ ნერგთა ყვავილთა, ტურფა ვარდისა შლილობა,

ბულბულთა ბგერა, ყივილი, ხმა-მჭევრად შეწყობილობა,

მუტრიბთა რასტი მუღამი, სასმენელთათვის ტკბილობა.

4

თვითან შვენის და აშვენებს წალკოტსა, ბაღჩა-ბაღასა,

თუ ლხინი გინდათ, თქვენც ნახავთ სხვას უკეთესსა რაღასა?

გიაჯ, ჩემს უკან ვინც დარჩეთ: პატრონსა, ყმასა, აღასა,

ვინც უპატიოდ მიეპყრას, ცოლიც მისი ჰგავს ბაღასა.

5

სახლი შევმზადე სალხინოდ მე მეფემ თეიმურასო,

შევამკევ კედელ-ყურენი, ვეჭვ, თავსაც კარგად ბურავსო,

დავხატე ფერად-ფერადად, ჰგავს, რამე იყოს მურასო,

ტალახიანის ფერხითა ნურავინ გამიმურავსო.

6

რომ თქვენი სხივნი არ მისწვთა, არ მორჩა შუკა-დაბანი,

შენ შემოგჭვრეტენ მყურენი, სად სარკმელია და ბანი,

რაზომც ჯერ ვერ თქვენ გიახლოს, თვალნო, მინა და დაბანი,

ვფიცავ, რომ ყველა გახდების თქმა ტკბილად, ანუ და ბანი.

7

შენებრ ვინ ვპოვოთ მნახავთა, პირველვე ვიცით, რაც არის,

რომ ზღუდეც მოვლოთ ქვეყნისა, ანუ მიდამო რაც არის,

წაღმავე მოვა თქვენს წინა, ვინცა უკუღმა რაც არის,

ვარსკვლავთა დასნი გემონენ, ერთმანეთს მსწრობნი რა ცა რის.

8

მსგავსად საკადრად ხელ-ყოფნა, ნეტარ, ვით ძალ-აქვს ენას მით!

სხვანი ყოფილნი ხტომით თქვეს, მაგრა თქვენს შუქსა ენასმით,

შორს მყოფნი ამად ნატრობენ, მოგახლდენ, — იყვნეთ ენასმით,

თქვენს სიყვარულსა ზავებდენ, იგ ტკბილად რასმე ე ნასმით.

9

მწერალიც დაშვრა ცოტადრე, გარჯა ხვდა, რა ეს აწერა,

ცოდნა და ხელოვნება ხამს, თვარ უქმად ყოფა აწე რა?

მოდით, იკითხეთ, ტრფიალნო, შემოკრებილ აქა წერა,

გულო, ვერ მოსხლტი ქებითა, წიგნის პატრონზედ ა წერა!

1

ღმერთო ცისა და ქვეყნისა, საბრუნავითა მაქცეო,

ზე ამართულთა ყოველთა დამცემო, გარდამაქცეო,

ზოგჯერ ჭირს ლხინად, ლხინს ჭირად შემცვლელო, გარდამაქცეო,

არამცა მიმცე სოფელსა, მტყუანია და მაქცეო.

 

2

ფათერაკია სოფლისა სიცოცხლე, თვალის წამება,

ფერობა, ბრუნვა, ჩვენება, წესად სჭირს ცილის წამება,

ფრფინვა ვისცა აქვს შვებითა, ბოლო მისთვისცა წამება.

ფრთხილად ვიყავ და გასინჯეთ, ამად არ მექმნას წამება.

 

3

თუ ვინც ცოდვილმან ჩემებრივ თვალთ ცრემლი შეიწყნაროსა,

უფროსად ღმერთი ადიდოს, სხვა არვინ შეიწყნაროსა,

უხვებით მისცეს გლახაკთა, საუნჯე შეიწყნაროსა,

უკმოერიდოს სოფელსა, არად არ შეიწყნაროსა.

 

4

ჭეშმარიტი შენ ხარ, ვინცა ერთი რჯული გაათასე,

ჭრელად ენა შეურიე, იგი გაყვენ დასად-დასე,

ჭკვიანი და გონიერი ერთმანერთსა გააბასე,

ჭმუნვით ქებას მით შეგასხამ, მეცნიერთა მწყობრთა დასე.

 

5

იესოვ, შენ გევედრები, მარიამ ქრისტეს დედაო,

აბრამ, ისაკ და იაკობ, ელია — ამაზედაო,

ფრიადნი სევდა-ნაღველი დამერთო ზედი-ზედაო,

იმ თქვენი ღვთის გულისათვის მიშველეთ ამაზედაო!

 

6

ღმერთო, რომელმან განაგე საქმე სიბრძნითა შენითა,

შენ განაწესე ყოველი გული სიღრმითა თმენითა,

მზის ქეთევანის წამება ვიცოდე რა საქმენითა,

ღირსმყავ ცოდვილი მე ესე, რომ მათქმევინო ენითა.

 

7

ეს ამბავი მისი არის, ვის უხმობენ დედოფლობით,

თავი მისი ქებით წერეს, ოდეს იყო ხმელთა ფლობით,

აწღა ბოლო შემოკლდების, გავერივე მეცა ფლობით,

ღმერთო ჩემო, გევედრები, მაწერინო ხელ-უფლობით.

 
 

8

ოდეს მიენდო შაჰ-აბაზს კახეთის დედოფალია,

ვით მარგალიტი უსახო და უსასყიდლო თვალია,

ადრითგან ქებით შემკული, ნათქვამი ბროლ-ფიქალია,

მისთანა არვინ შობილა არცა ყმა, არცა ქალია.

 

9

მან უძღვნა ძენი ტურფანი ალექსანდრე და ლევანი,

კვლა ძენი თავადებისა, მზეს მათგან ატყდეს ლევანი,

რომ შეეწყნარა კახეთი, არ ექნა მათზე ძლევანი,

არ გაუგონა, ეწადა მათი სისხლისა ლევანი.

 

10

იგი ყველაი წაუხვნა, არ იყო მადლთა მძლეველი,

გაწყრომით იყო დიადად, მოტკბობას აღარ მოველი,

ბრძანა შესხდომა, აივსო ლაშქრით მინდორი, ტყე-ველი,

გაუშვეს, ყოვლგნით დაფანტეს მეალაფე და მრბეველი.

 

11

დაარბივეს, ამოწყვიტეს, შექნეს ვითა განაქარი,

შირაზ-შირვან-ხვარასნელი შიგ ჩაუშვა მან ლაშქარი.

სადაც ვინმე გარდეხვეწა, ან მოურჩა, მგონ, აქ არი,

სხვა დახოცა, დაატყვევა, წამოვიდა, ვითა ქარი.

 

12

ხელ-შეპყრობილი დააგდო იგ განჯას პატიმარია,

სადა ჰყვა ხელმწიფე-შვილი, ანუ მხლებელთა ჯარია,

რომ მის მცველებზედ ეხმარა თავისა საკვეთარია,

ბორკილიდაღმე აეხსნა იგ ყოვლთა საქებარია?

 

13

კვიპაროზისგან უმაღლე თავს ხედავს ამა ყოფითა,

უნივთო ნივთსა შეეხო ნივთისა კიდე ყოფითა;

მან ცრემლთა მომატყვებელი საქმე ქნა განაყოფითა,

ვითა მეყვისსა შეყროდეს, არ ხანი დანაყოფითა.

 

14

არ დააჯერა ამასა მძლავრმან უწყალომ მეფემან,

ქრისტიანეთა მტანჯველმან უბრალოს სისხლთა მჩქეფემან,

ეროდიას წილ მჯდომელმან, არ ლმობიერმან სეფემან,

მან არ შესცვალა მცნებანი სურვილთა მოიეფემან.

 

15

რაღას ვაგრძელებ, გაგზავნეს ქვეყანას შირაზისასა,

ქაჯთ უმაგრესსა ციხესა ჩასმას ვედრებდა მზისასა,

თვალთა სინათლის სანაცლოდ, შვილებსა სჭვრეტდა მისასა,

ეგვიპტეს ყოფნა არად ჩნდა, ზრდიდა ნაყოფსა ძისასა.

 

16

არა საქმე არა ჰქონდა, იგი ზარდა წელსა ხუთსა,

მსახურებდის, ვით საწუთრო ხელმწიფესა დანახუთსა.

მათის ჭვრეტით იბრუნევდის სულსა ყელში დანახუთსა;

სხვას წამალსა არ ეძებდის, არ ფაზარსა დანახუთსა.

 

17

ხელმწიფისაგან შეესმა ბრძანება უფრო წყრომითა:

“აქა მომისხით ორნივე, მან არ იხაროს რომითა.”

ვარსკვლავნი უკუეყარნეს, მთვარე შეიქნა ცხრომითა,

უნდოდა თუცა ეშოვნა გზა ქვესკნელს ჩასაძრომითა.

 

18

მე ვითა ვთქვა უებრომა მონადენთა ცრემლთა ხრანი,

პირსა ხოკით, ღაწვთა გლეჯით, იქით-აქეთ ხელთა ხრანი!

გულსა სევდა შემოაწვის, ამოკვნესით აოხრანი,

იტყვის: “ღმერთო, ეს რა მიყავ, მომივლინე აწ, ახ, რანი?!”

 

19

ორთა საფლავთა დასძახდა, მიუჯდა ცრემლით ახავი:

“არ გებრალები, ხვარამზე, გამდელო, ამ დღის მნახავი?

მიწყივ ცრემლ-შეუშრობელი, ჭირსა ჭირზედა მსახავი,

ამ სოფლისაგან გარჯილი, ნიადაგ მისი მძრახავი!

 

20

ვა, თქვენ იყვენით აქამდის ჩემის გულისა მდებელნი,

წახვედით, მარტო დამაგდეთ, სულ ქვეყნის ცეცხლთა მდებელნი!

თვალთა წამართვეს სინათლე, დაბნელდეს ცადა მდებელნი,

არ დარჩა სოფლის სასჯელი ჩემზედა მოუდებელნი.

 

21

აწ, წავხე, აწ დავიკარგე, პირსა სად მოველ ზღვისასა,

აჰა, ჩავარდი ჯურღმულსა, უყსა მას უფსკრულისასა,

სახლ-სამყოფ-სამკვიდრებელსა ჩემსა არა ვარ, სხვისასა,

ვა, ალექსანდრეს გაყრილსა, ვერ მჭვრეტსა ლევანისასა.”

 

22

მას უკანის აღარ უნდის მთვარისა და მზისა ნახვა,

ხელთა ჰქონდის გაუწყვეტლად ტირილი და მუდამ ახვა.

ილოცვიდა, იმარხვიდა, მოიჭირვა რჯულის ნახვა,

ღვაწლი გარე მოიზღუდა, ეშმაკისა არ ჰყო ზრახვა.

 

23

რაჟამს შეიქნა უმანკო მუშაკი სათნოებისა,

ნესტვსა ეყნოსა დუმილით საზომი სიწრფოებისა,

სვინდისი თვისი განწმინდა, კდემა არ ეპოებისა,

ამად ამ წიგნსა სახელად ემპლასტროს ეწოდებისა.

 

24

დღე და ღამე გაასწორის, ლოცვა ჰქონდის, წიგნის კითხვა,

ევედრების შემოქმედსა, უნდა მისგან განაკითხვა,

არ შესცვალის სჯული მისი, მოიგონის განაკითხ, ვა,

შვილთ ამბავი ენატრების, არა უნდა მას სხვა კითხვა.

 

25

“სამას სამოც და ხუთი დღე რა ერთ დღედ შეიყაროსა,

საყვირთა ისმას მაშინ ხმა, სამკვდრეთი აიყაროსა,

სული ყოველთა იქ შეკრბეს, სოფელმან გაიყაროსა,

სულსა რას ვაქნევ, თუ შვილსა მაშინც ვერ შეეყაროსა.

 

26

ჰო მე, რა ცუდათ დამაშრო ზრუნვამან ამ სოფლისამან,

ჰო მე, რაღა ვქნა გარჯილმან, ნატრულმან სამოთხისამან,

ჰო ჯოჯოხეთის მლოდნელმან, შიშმან და ზარმან მისამან,

ჰო მე, რითა მაქვს იმედი, რომ გამომიხსნას ისამან?

 

27

კაცი ცრემლითა შეინდობს, თუ ცოდვა მისთანაც არსა,

კერპობა, ზაკვა, მრუშება, სიძვანი მისთანაც არ სა?

კვლავ სარეცელსა ალტობდეს, მოზელდეს მითა ნაცარსა,

კრულია მწიკვლის მოყვარე, ვა, რა იქს მისთა ნაცვალსა.”

 

28

მოთქმისა, ტირილისაგან მოაკლდეს თვალთა ნათელი,

სიბრწყინვალე და სინათლე, აღარა ჰქონდეს ნათელი,

ბაგე და კბილი მოშლოდეს, ძოწ-მარგალიტთა ნათელი,

აწღა ისმინეთ სხვაცა ვთქვა ხელმწიფის შემონათვალი.

 

29

რა შაჰ-აბაზ შეუთვალა შირაზისა ხალარ-ხანსა:

“შენ ქეთევან დედოფალსა ნუ აცოცხლებ დიდსა ხანსა,

ვირ არ შევსვამ სისხლსა მისსა, არ ავიღებ დასტახანსა,

წელსა ათად გავათავებ, მოვიგონებ ხანდის-ხანსა.

 

30

თუ მუსურმანი შეიქნეს ეგე ლაღი და ჯანია,

მაჰმადის რჯულზედ მოიქცეს, აზრაველს მისცეს ჯანია,

მე მურთუზალი მიფიცავს, არ უყო ისკანჯანია,

არა გმოს იესო ქრისტე - მიეცით დიდი რჯანია.”

 

31

იმამ-ყული-ხანს რა ესმა საქმენი საზარონია,

მეტად გაკვირდა, ესე თქვა: “მისი რა საკადრონია?

ვიცი, რომ არ გათათრდების, თუცა არა აქვს დრონია,

თეიმურაზის დედასა ვით ვკადრო უკადრონია?”

 

32

შირაზის ხანის ქებასა ვერ იტყვის ბრძენთა ენანი,

მდაბალი, ტკბილი, მოწყალე, აქებენ სულად ქვენანი,

ღირსეულია ღვთისაგან, მითა სცავს ძალთა ზენანი,

სამს თვესა არ გაუცხადა, ამისი ჰქონდა ჩენანი.

 

33

“ვით უამბო, ვით შევკადრო ტყვესა ჩემსა ანაბარსა,

მე მინდოდა სამსახური, არ უძახდი განაბარსა,

არ ვისმინო, რაღა უყო ხელმწიფისგან დანაბარსა?”

მოციქული გაუგზავნა, არ უვლიდეს მთას და ბარსა.

 

34

უბრძანა, თუ: “იახელით, მოახსენეთ მზისა პირსა,

არ იქნების, თუ არ გიზამთ ხელმწიფისა დანაპირსა,

ნუ გძულს რჯული მაჰმადისა, იგი მოგცემს ენა-პირსა,

მორევშიგან ჩანაჭერი, გაგიყვანოს შენ ნაპირსა.

 

35

რჯული ეს არის, გვიჭირავს მაჰმადის დანაწესია,

შენცა მოიქეც, გათათრდი, ვითამც არ უარესია,

იესო ქრისტე რას გიზამს, გიწყრება შენ აწ ესია,

სატანჯველს ნურას იკადრებ, არ არის შენი წესია.”

 

36

მაშინღა შეკრთა, რა ესმა მცხრალსა, მიხდილსა მთვარესა,

ბრძანა: “თუ რჯული დავაგდო, რას მიმუქფებენ დარესა,

პატივსა ვინმე მიჩვენებს, ხმელზე სწორ უპოვარესა,

ან ვინმე ჩემსა სამკვიდროს მიმიშვებს, მიმაკარებსა?”

 

37

ილოცავს: “ღმერთო, შენ გიცნობ უცნაურ, უხილველსაო,

სასწაულებსა, ნიშებსა ვერ ვიტყვი საკვირველსაო;

ჰე, ბრძანებითა შენითა შესძრავ კლდეთა და ველსაო,

შეარყევ სრულად ხმელეთსა, არ შესცვლი საფუძველსაო.”

 

38

“გევედრები სამებასა, ერთარსსა და თანაარსსა,

შენგან კიდე საესავი არა ვიცი სხვა რა არსა,

სული ჩემი შეივედრე, ხორცი უწყი სადა არსა,

აწ გაბრიელ მომივლინე, სულთა მცველი, განა არსა!”

 

39

“ძლიერო, გიღაღადებენ ორღანოთა და ებნითა,

ძნობითა ინდაურითა, სიტყვითა ბერძნულებნითა,

ძლევით გაქებენ ქადაგნი, რომელ ებრაელებნითა

ძალგიც შენ ათას სახელი, შენ რა გაგივა ქებითა!”

 

40

“უცხოდ რამ შევშინებულვარ მძლავრთა ჰაერის მცველთაგან,

ჩემისა აღსასრულისა ძნელისა სატანჯველთაგან,

ეჰა, გაბრიელ მთავარო, ნუ განმიშორებ ხელთაგან,

წამებულნო და წმინდანო, გამომიხსენით ბნელთაგან.”

 

41

“ჰე, მეუფეო, გვედრივარ მერმესა მას აღდგომასა,

ბრძენთა შემრაცხე ქალწულთა, ღირს მყავ მარჯვენით დგომასა.

იოვანე ნათლისმცემელს, ან მიმაბარე თომასა,

დედაო მაცხოვრისაო, მიმწიე ჩემსა ნდომასა.”

 

42

“ვარ ჭეშმარიტად მოსავი შენის უბიწოდ შობისა,

შობასაც პირველ ქალწულო, შემდგომად კვალად შობისა,

ანასებრივი ნაყოფი ვერამ სულდგმულმან შობისა,

აწ შემიწყალე მორწმუნე აღდგომისა და შობისა.”

 

43

“ხამს, ღმერთო, ყოვლმან სულდგმულმან ცოდვა შენ აღგიაროსა,

აღსარებითა გადიდებ, მართ დაგივიწყებ აროსა,

რაჟამს განახვნენ წერილნი, აღარა დაგეფაროსა.

მაშინ მომხედე წყალობით, რა შიშით დაგეფაროსა.”

 

44

“ჩემთა ცოდვათა სიმრავლე არ დაითვლების ენითა,

ჩქერითა არ შესწორდება მდინარე, არცა დენითა,

ჩემს მეტს მოსავსა ნუ უყოს, მე ვარ რასაცა სენითა.

ჩემი განკურნე წყლულება, უფალო მიხსენ ლხენითა.”

 

45

“აქამდის სოფლის ნაბრძოლი ტვირთი ცოდვისა მეკარსა,

აწ ტვირთი შენი სუბუქ არს, სმენაცა შენი მეკარსა,

სარწმუნოებით ვეძიებ, პეტრევ, სამოთხის მე კარსა,

რომე წყალობით გამიღო, ამისთვის ვირეკ მეკარსა”.

 

46

“რადგან მომკლა უწყალომან, დრო იპოვა ჩემსა ზედა,

სასწაული მოავლინე ქრისტიანეთ ტყვეთა ზედა,

შვილსა ჩემსა თეიმურაზს ძლევა მიეც მტერსა ზედა,

ღვაწლთა ჩემთა აღმწერელი ედემს დასვი ტახტსა ზედა.”

 

47

რა ესე თქვა, შეემთხვია, ქრისტეს სისხლსა ეზიარა:

“მეუფეო, გათათრება ჩემი იყო წესი არა,

გევედრები სული ჩემი ეშმაკს მისცე ესი არა.”

პირსა ჯვარი დაისახა, გავიდა, თქვა მეტი არა.

 

48

მივიდა, დაჯდა უშიშრად, ვითა ვეფხი და გმირია,

ყოლ არად უჩნდა სასჯელი, თუმცა არს დიდი ჭირია,

ბრძანა: “მოვიდენ მტარვალნი, მათაც ჰყონ ერთი პირია,

რომ ჩემი სისხლი იძებნოს, ღვთის წინა ამას ვტირია.”

 

49

მივიდეს მაშინ მტარვალნი დედოფლის დანაბარები,

მოიღეს ქალფათინები, შამფურები და ბარები,

ვა, მაშინდელი სასჯელი ვითა ვთქვა საუბარები?

ხორცი ცეცხლთ მისცა, სული აქვს ანგელოზთ მინაბარები.

 

50

პირველად ცეცხლი დააგზნეს, მაშიგ ჩაყარეს რკინანი.

მაშინ რაღაცა მოეხვნეს საწველნი სისხლთა მდინანი.

უთხრეს, თუ: “რჯულზედ მოიქეც, დააგდე იგი წინანი,

თვარე სასჯელი ეს არი, რა ნახო, შენცა ინანი.”

 

51

რა ეს ნახენ, აუტირდეს ხელი-ერთად მოახლენი,

ყველა ფერხთა ეხვეოდა, პირსა ხელი მოახლენი:

“ნუ გასწირე თავი კარგი, ჯერ უებრო, მოახლენი,

ნუ გაგვყარე მზისა შუქსა, ბნელს ნუ ჩაგვსხი მოახლენი!”

 

52

მზემან მხლებელთა უბრძანა: “ჟამ ერთ აწ ეწამენითა,

ქრისტეს იესოს ღვთის მადლსა, მოდით, თქვენც ეწამენითა,

თუ არ ეწამოთ, ნუ წახვალთ, აქ დამემოწამენითა.”

ვა ქაღალდისას მოთქმანი, ვით ვთქვა აწ ამ ენითა.

 

53

მოთქმიდა: “ნორჩო ალვაო, ტანად ზრო, განა თვალითა,

ხელმწიფობითა გაზრდილო, ტურფაში განათვალითა,

მარგალიტითა შემკულო, მოხდომით განათვალითა,

აქამდი შენმა მჭვრეტელმან რა ვნახე განა თვალითა!”

 

54

“ვა არსად გახლავს ლაშქარნი, ჯალაბნი თავადებისა,

თავს გადგენ, ნახონ პატიჟი, სასარჯლოდ ცეცხლი გზებისა,

ახ, ვინ აცნობებს მათ ამას, თუ დღესა რა მოხდებისა,

ესდენი რკინა მხურვალე ვის გულსა დაედებისა!”

 

55

“სულო, გაუშვი ალაგნი, თვალნო, დააგდენ ბუდენი,

გულო, საძირკვლით აღმოხე, მოირღვენ გარე ზღუდენი,

ტანო, ზე ნუღარ მართიხარ, გიდის ქვე ზღვანი უდენი,

ქარო, სად მისწვდე, მიიღე ამბავნი არ სამრუდენი. ”

 

56

მუნ ვინმე ჯვარის მოსავი ერთი უცხოსა ყოფითა,

ვნახე ნაზარდი თამამად, ყოფითა არ სამყოფითა,

ფარაოზისგან შეპყრილი სულთა და ხორცთა ყოფითა,

მოსე ვით გამაგრებული, მათი სარჯლისა ყოფითა.

 

57

მაშინ თურე შესულიყო იგ თინათინ თვალის წამსა,

უბრძანა, თუ: “აქ დამიხვდით, აჰა, ღმერთი ვისაც გწამსა.”

მან შეჰკივლა, ხელი იკრა თავსა, პირსა, თვალ-წამწამსა.

რაზომ სხვანი გააკვირვა, ვერ მოშალა: “იგი გვრწამსა.”

 

58

მხედართ ხელი ჰკრეს, გააგდეს კარიდაღმ თავშიშველია,

სხვა ღონე ვერ ქმნა, მოივლო მან გარეშემო გველია;

წინ გივი შემოეყარა, იქ თურმე მიმავალია,

წელთა მოიხსნა, მოხვივა თავს შალი საფარველია.

 

59

შესტირა: “ვაი რა ვნახე, ეს რა დღე მოვინახია?”

შეიპყრეს ხელთა მნათობი, იგი უებრო სახია,

წინ დაუთათრეს მხლებელნი, ვერვინ თქვა სიტყვა მჭახია,

მე ასრე გარ გამომაგდეს, შენ რომე დამინახია.

 

60

ასმათი თავ-გაგლეჯილი, მკერდამდი სისხლთა მღვრელია,

რაჟამს გააგდეს თინათინ შემცდარი, ვითა ხელია;

ნობათი მოხვდა, მონახეს მერმე გიორგი მღვდელია,

პოვეს, აჩვენეს ყოველი მას იგ, რაც სატანჯველია.

 

61

მღვდელმან რა ნახა, შეშინდა, იგი ცეცხლი და შიშები;

ლახვარნი ანუ სამსჭვალნი, ლურსმანი, რაცა შიშები,

შეკრთა ათრთოლდა, დაეცა თავსა ზარი და შიშები,

გულსა ჩაეხმო, ვერა ქმნა სასარჯლო ანგარიშები.

 

62

შეუზახა: “იმერელო, რად დაგერთო აგრე თრთოლა,

აჰა ჟამი, ვისაც უნდა ჩემი თანა წამოყოლა,

განა არვის გარდახდია სასჯელი და ასრე წოლა?

ვინ დარჩება ქვეყანაზედ? — ბოლო გვიჯობს ასრე რბოლა.”

 

63

“იცი ხომ, ქრისტეს რა უყვეს, მას სასწაულსა ღვთისასა,

ლერწამი ფრჩხილსა დაავლეს დამხსნელსა ადამისასა,

ლურსმითა ძელსა მიაკრეს, ჰყოფენ ნებასა მისასა,

რად არ იჭირვი, ეღირსო საქმესა წამებისასა?”

 

64

რა სასჯელს ვერვინ შემართა, ვერცვინ ქმნა მის ოდნობანი,

რა ხელი ჰყვიან, შეიქნის თავით ფერხამდინ დნობანი,

რა ქრისტეს ზურგი აქციეს, ქმნეს მაჰმადისა ნდობანი,

რა ესე ჰკადრეს მას მზესა, ვეღარ დაატყვეს ნდობანი.

 

65

ახედნა, ერთი სიტყვანი მაშინღა ბრძანა ახითა:

“თქვენც იცით, ყოვლი დედანი ვართო ერთისა სახითა,

აუგი არის კაცთათვის, რაც ჩვენ გვეწრფების ნახითა,

მაზედა რაცა ისაჯეთ, ჰქმენით, არა ვარ ზრახითა.”

 

66

მერმე გაუბეს ხელ-ფერხი, გაძაბეს განა მაჯები,

გაზით დაგლიჯეს ძუძუნი, დადვეს მხურვალე საჯები,

ბარები შუბლსა შემოსდვეს, ყველა ქმნეს მათი აჯები,

აღმა ახეთქნეს კეფანი, ვა, თქმითა აქ ვისაჯები.

 

67

ვა მე, იმ დღისა მხსენესა, დამვიწყდა დღენი წინანი!

მკერდით ზურგამდინ გაავლეს გახურვებულნი რკინანი,

მე ავაზაკი, შემცოდე ახლოს არ ვიყავ, ვინანი,

მარჯვენით ჯვარსა არ ვეცვი, ამად ვარ ცრემლთა მდინანი.

 

68

ქვეშ დაუფინეს, დახურეს ზედა ლურსმისა რკინანი,

ქვე წაიარეს, გააპეს ბროლი, ლალი და მინანი,

სხვა წამოასხეს, დაყარეს ხორცთაგან ტყავი წინანი,

მაგრა არ გაწყდა ტანჯვისა გულზედა დასაწვინანი.

 

69

ჯიღად ქვაბი, ყამჩად ბარი, ამბარჩებად საჯებია,

ვარდად ცეცხლი, ქინძისთვებად შამფურებით ირჯებია,

ჩქიფად გაზი, ბუნბულ-საბნად ლურსმის წვერი ჯაჯებია,

ყოლ ბაღებად გაძაბული თოკით ჰქონდა მაჯებია.

 

70

დედობრივისა ბუნებით თავს იდევ ესე ჭირები,

ჰპოვე უკვდავი ცხოვრება საცვიფრო, განსაკვირვები,

მე მამაკაცი, მხნე ვაჟი ასე ამრიგად ვირები,

ვაი, ჩემს სიმხნეს და ვახ-ვახ, შენთა ნაქმართა ძირები!

 

71

მან წმინდამან მას ჟამს იქით არა ყოვნა წამსა ერთსა,

სული თვისი მიაბარა მეუფესა, მისსა ღმერთსა,

სამოთხეში მიელიან ქალწულებში შენაერთსა,

ირინე და მარინეო, იქმენ მათში განაერთსა.

 

72

ზეცით მოვიდა ნათელი, იხილეს სრულად ერმანო,

იესო ქრისტე ადიდეს, სრულ ყმაწვილმან და ბერმანო,

გვარჯასპისშვილმან მსახურა, არ ხუცესმან და ბერმანო,

მისმან მკვლელმან ქმნა მას აქეთ კარგი, ვერც არა ვერმანო.

 

73

წელზედ ახადეს საფლავსა, იგ ნინოს დასადარია,

სული ამოხდა სურნელი, აღარსად იყო მკვდარია,

თქვეს: “ფრანგნი მოიპარავდეს, თუ სად დაეცათ დარია.”

მე ვიტყვი ზეცას წასულსა, ხმელეთზე არსად არია.

 

74

ამა წმინდისა მუნ ზარი ყოველგან გაისმებოდა,

ჯვარის მოსავთა ყოველთა ნაწილი ენატრებოდა,

თორმეტ ათასი თუმანი ფრანგთაგან დაითვლებოდა,

არავის მისცა შაჰ-აბაზ, ცოდვითა აივსებოდა.

 

75

მალვით მონახეს ნაწილი, სად დაემალა ბარებსა,

რა ცნეს, შეესმა ვერ შოვნა ნიმროზელთ მწიგნობარებსა,

ლუსკუმაშიგან ჩაიდვეს, უკმევდეს მუშკ-ამბარებსა,

იგი ჰკურნებდის სნეულთა, თუ ვინ მიუდგის კარებსა.

 

76

მათ აწამეს წმინდა ესე სეკდენბერსა ათორმეტსა,

შვიდსა თვემდე მოგახსენებ სასწაულსა მეტის-მეტსა,

საქართველო აღებულა წელს ნაჭამი ათერთმეტსა,

მარტში დარჩა მას მეუფეს ქრისტიანი ნათლი სვეტსა.

 

77

ღვთისა მიერ მორჩილობა თურე იყო გულსა მათსა,

ამად იყო უვნებელი, დაყოვნებით წელსა ათსა,

მას სიკვდილი ვერ მოჰკლევდა, ღვთის ტრფიალსა მინა-სათსა,

ცოცხალია, გვირგვინი აქვს, ზის ხარისხსა კიბისასა.

 

78

ვითარცა ყოვლი საჩინო, ნებროთს გმირობით უხმობენ,

სამისოდ ფილოსოფოსთა და ბრძენთა ენა უხმობენ,

რიტორნი მრავალ-მეტყველნი რა მივლენ, ნახვენ, უხმობენ,

ვერ შეიგნებენ ქებასა, არიოპაგელს უხმობენ.

 

79

ვით ითქმის ქება მეფისა, ღვთივ დაცულ, დაფარულისა,

აწ დაუმკვიდრდა დოვლათი ეტლითგან არ ფარულისა,

მას მიენიჭა უფლება ამ საწუთროსა სრულისა,

მოშორება აქვს ვეშაპსა ღრუბელთა მოარულისა.

 

80

წერს, იტყვის: “ვა, დავემარხე მე სიკვდილისა წინარე,

ტყვექმნილი, შეჭირვებული, ვიგონებ თვალთა წინარე

ორისაგანვე გარჯილი გუბე მიდგს ცრემლთა, წინ არე.

ტრედო, მიმიძეღ სიონად, წამიძეღ, შენვე წინ არე.”

 

81

ესე დღე აღსასრულისა ჟამთა და წელთა ჩემისა,

ვერ განვიწმინდე ცოდვანი სულთა ნუგეშის ცემისა,

ძვირის ვნებითა ვნებული, გინება მისდა ცემისა,

სულთა და ხორცთა გაყრაში, რაღა ვთქვა მის დაცემისა!

 

82

ოდესმე წავდგე შიშველი, ქედ დახრით დაყმუნებული,

ოდიდგან ცოდვით მოსილი, არ მადლით განბრწყინებული,

ორგნითვე ხელ-ფერხ შეკრული, გარესკნელ წარდგინებული,

მიმელის მატლი უძილო და ცეცხლი აღტყინებული.

 

83

ჯერ, ღმერთო, არა ვარ ღირსი თვალთა მე ზეცად ახილვად,

ჯეროვნად მზისა, მთვარისა, მაღლისა ცისა დახილავად,

რაჟამს მოვიდეს გაბრიელ ცოდვათა ჩემთა დახილვად,

მას თვალნი ვეღარ შევადგენ, ვიყო კვლა დაღმა დახილვად.

 

84

აწ ესე მიკვირს, რამცა ვქენ საქმენი გასაჩინელი,

მე ვკადრე ხელის მიყოფა, იყო ბრძენთ გასაჩინელი,

თუცა მსუროდა, სევდითა ვიყვენით ცრემლთა მდინელი,

თვარე მას უხმდეს მეტყველად თვით იოვანე სინელი.

 

85

თქვენ, გონიერნო, მკითხველნო და ლექსთა შემამკობელნო,

ძნელისა გამომგებელნო, სიტყვათა შემაწყობელნო,

რაცა დამეკლოს უცებით, რა ნახოთ გამთავებელნო,

თქვენ შეათავეთ მის მადლსა, მართლისა გამთარგმებელნო.

 

86

ვინცა ლექსი მოუმატოს, მე არა ვარ მომდურავი,

თქმული ჩემი ვინც შეცვალოს, კარგი იყოს, თუნდა ავი,

რჯულისაგანც შეიცვლების, რისხავს მისი საესავი,

მე ოთხმოცი ლექსი მითქვამს, სულ ეს არი ბოლო თავი.