ვუძღვნი საბატონო ყმების ახალშობილ შვილებს


გაპუტულო გლეხის შვილო, შენ პაწაწინაო!
აგრე ტკბილად, უდარდელად რამ დაგაძინაო?

დედის მკერდში მიგიგნია შენ ტკბილი ბინაო...

დაიძინე ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


დედა ეტყვის: “გენაცვალოს შენი მშობელიო,

ძუძუებში ჩაგივლია პაწაწა ხელიო!

შენს ვაჟკაცობას მომასწრებს მე ღვთისმშობელიო,

მამიშენის ბედის არ ხარ, შენ სხვა ბედს ელიო:


შენი ვარსკვლავი სხვა არის! - ბედმა გიცინაო!

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


ღმერთს შენი ბედნიერება წინეთ უსახავსო,

შენც მის ნაცვლად ემსახურე, ნურას იზამ ავსო,

დედას თმას ნუ მაწეწინებ, ნუ ჩამაცმევ შავსო!

სხვებ რა გიჭირს: ხომ შეიტყვე, ბატონი არ გყავსო!


რისთვის შეკრთი? მართალია!... რამ შეგაშინაო?

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


გაიზრდები, გენაცვალე, თავისუფალიო;

ბატონი ვერ შეგაწუხებს, ვერც გაგტეხს ვალიო;

შენს მტერსა და მოშურნესა დაუდგეს თვალიო;

ჭირისა და ავ თვალისგან გიხსნის უფალიო!


ხომ გიამა, გენაცვალე! მან გაგაცინაო?

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


დიდი-კაცის შვილს სკოლაში გვერდთ მოუჯდებიო;

აბა შენ იცი, ბიჭოჯან, როგორ ეცდებიო;

ძველ ბატონის შვილს სწავლაში ნუ ჩამორჩებიო,

გლეხსა ნიჭი არა აქვსო, არ აფიქრებიო!..


შენი დაჩაგრული ძმები შენ უნდა იხსნაო,

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


ჩინოვნიკებიც არიან ჩვენი გამწვალეო:

ჩვენს საქმეზე როცა მივალთ, გვეტყვიან: “ხვალეო”,

და, ჩვენ როცა დაგვსაქმებენ, მაშინ კი - “მალეო!”

ამას შენ ვეღარ გეტყვიან, შენ გენაცვალეო,


რომ ვეღარ დაგიბრიყვებენ, თუ რომ თავი სცნაო!

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


პაწაწინა იადონო და ვარდის კონაო,

დღეს ხომ კარგად გაიგონე ჩემი ნანინაო?

და, თუ კარგად გაიგონე, ხომ მოგეწონაო?

მაშ ნუ გძინავს! გაიღვიძე! იცან ქვეყანაო!


შენც შეიტყვე ამა სოფლის ცრუ გამოცანაო!

იავ-ნანა, ვარდო-ნანა, იავ-ნანინაო!...


1864 წ.

I

ნუ მიწამლავთ მოხუცს გრძნობას

და ნუ ამბობთ, რაც არ მჯერა!..

ნუთუ მართლა დღეს გადაწყდა

საქართველოს ბედისწერა?


არა, არა!.. მითქმა-მოთქმა -

ეს მშიშარა ტყუილია...

ის მშობელი არ მოჰკვდება,

წარმოშობა ვინც ილია!


გრძნობა კვდება, გონება კი

ეკუთვნის წინ, მომავალსა...

გაჰყავს ხიდი ცხოვრებისთვის

და უკაფავს გზა და კვალსა.


და მიტომაც, ვინც მოჰკვდება,

განა ყველა ითქმება მკვდრად?

ზოგი ჩადის ბნელ საფლავში,

ზოგი აქვე რჩება ლამპრად.


და ილიაც არ მომკვდარა...

მამულისთვის რჩება ლამპრად,

მაშინ როცა მისი გვამი

გადიქცევა მიწად და მტვრად.


რაც კი ჰქონდა მაღლით ნიჭი

ბუნებისგან მოცემული,

მთლად მიუძღვნა მისს სამშობლოს,

ფიანდაზად დასდვა გული!..


თავი დასდვა ქვეყნისათვის,

მიჰბაძა ძმებს თავდადებულთ:

მეფესა და ყიფიანსა...

იმ ორ ქართველს, განდიდებულთ!


მაგრამ ამათ სიკვდილშიაც

განსხვავება არის დიდი:

უფრო მწარე და მწვავია,

როცა შინ გკლავს შენივ ფლიდი!..


მეფე მოჰკლეს მონღოლებმა,

დიმიტრიც მტრის მოკლულია!..

მაგრამ ნუთუ შინ ჩვენმავე

გამოგვტაცა ჩვენ ილია?!


ნუ მიწამლავთ მოხუცს გრძნობას!..

ის ქართველად არა მჯერა,

ვინც გაბედა და ილიას

დაუმოკლა ბედისწერა!..


თვით იესო მაცხოვარმა,

ვის ხელთ ეპყრა ქვეყნის გული,

თანაშემწედ აირჩია

ათორმეტი მოციქული.


და მათშიაც გაერია

გამცემელი ის იუდა,

შურმა, მტრობამ, ბოროტებამ

ვისაც გულში დაიბუდა!..


მაგრამ რჯული რჯულად დარჩა

და იუდა მხოლოდ კრულად.

ამას საღმრთო ისტორია

საუკუნოდ ამბობს სრულად!..


და მთელ ქართლში რომ გამოჩნდეს

მოღალატე ერთი-ორი,

მსგავსი ისკარიოტელის

და იუდას თანასწორი,


ამით ჩირქი მთელ ქვეყანას

გაურჩევლად არ ედება!

მხოლოდ ხალხს კი, ჭირისუფალს,

გულში ცეცხლი ეკიდება!..



II


ახლა შენთან მაქვს საქმე, იუდავ,

წინ წამოდექი! ნუ იმალები!

და ვერაგობით ძლევამოსილი

გამოაჩინე შენი თვალები!


ღრმა მოხუცებულს და ნაამაგარს

რომ ჰკლავდი, მაშინ არ გითხრა გულმა,

გარეშე მტრების სასიხარულოდ

ისევ მათგანვე მოტყუებულმა, -


რომ მაგ სიკვდილით იმასთან ერთად

შენ გულს უკლავდი თვით ქართველობას

და, შემბღალავი წმინდა-წმინდათა,

იორკეცებდი თვით საძაგლობას?


მაგრამ შენ ვინ ხარ? ვინ მოგცა გრძნობა?

ვით ჰეროსტრატემ, დასწვი ტაძარი

და გეგონა, რომ ორივე მხარეს

საშვილიშვილო დაეც თავზარი?


რა შემცდარი ხარ!.. თვით ილიასთვის

მაგგვარ სიკვდილში არის სიცოცხლე

და საქართველოს კი ძველი აღთქმა

ისტორიული მით გაუახლე.


დროებით დაღლილს და მიძინებულს, -

ის გამოახელს მაგითი თვალებს

და შეაჩვენებს საშვილიშვილოდ

შენებრ მეთაურს და ნაძირალებს.


1907 წ.

ამ დღეს ველოდი, მოვესწარ!…

ვიცინი, აღარ ვტირი მე.

ახალგაზრდებო, აწ კი თქვენ

გამოდით, თქვენი ჭირიმე!…


ბევრი რამ მითქვამს… რომ მეთქვა,

დავიმახინჯე პირი მე!..

ახლა არ გვგლეჯენ ენასა, -

სთქვით რამე, თქვენი ჭირიმე!


“ასჯერ გაზომეთ და ერთჯერ

გამოსჭერთ,” ახლაც ვყვირი მე.

ნუ აჩქარდებით! ნურც შიშობთ,

გამტკიცდით, თქვენი ჭირიმე!


ბევრი ვეცადე, ძირმწარეს

ვერ გავუთხარე ძირი მე.

ახლა კი თქვენი ჯერია,

დაჰბარეთ, თქვენი ჭირიმე!


კუბოს კარამდე მისული

რაღა ვარ, განაწირი მე?

მაგრამ თან თქვენი იმედი

მიმყვება, თქვენი ჭირიმე!


ნუ გამიმტყუნებთ იმედსა,

ხომ ხედავთ, აღარ ვტირი მე!

დრო მოდის - ერთად ვიცინოთ!

ვიცინოთ, თქვენი ჭირიმე!


1905 წ.