რომ იცოდე ჩემი გულის დარდები,

გეფიცები, ტურფავ, შეგიყვარდები!


ცაზედ მზეა, ქვეყანაზედ შენა ხარ!

შეცდომით ძირს ჩამოსული ზენა ხარ!

შაქრის გულო, ბულბულისა ენა ხარ!

სიხარულო, ჩემის ცრემლის დენა ხარ!

ეკლით ნუ მჩხვლეტ... დამიბრუნე ვარდები!

რომ იცოდე ჩემი გულის დარდები!

გეფიცები, ისევ შეგიყვარდები!


სიყვარული ისა სჯობს, რაც ძველია:

საუკუნო მეგობრობის მცველია!

ახალი კი დროებითად მწველია

და ყმაწვილთა მხოლოდ სანატრელია.

შენ ერიდე!.. მოიფარე ფარდები!

რომ იცოდე ჩემი გულის დარდები,

გეფიცები, ქალო, შეგიყვარდები!


ჩემსავით რომ შეგიყვაროს, ვინ არი?

ვინ გაღმერთოს ციურად მომცინარი,

თუ არ მევე?.. გინდა ვიყო მძინარი,

შენი სახე მაინც ჩემ თვალთ წინ არი;

თუ გამიქრა, კლდეზედ გადავვარდები!

რომ იცოდე ჩემი გულის დარდები,

გეფიცები, ისევ შეგიყვარდები!


აწ რაღა ვარ, შენგან ტრფობას ჩვეული?

ვეხეტები გზა-და-კვალდაბნეული!

ლხინს ვშორდები, ჭირისაგან წვეული!

გაყრის წამი ჩვენი იყოს წყეული!..

სჯობს, შევრიგდეთ!.. ფეხ-ქვეშ დაგივარდები!

რომ იცოდე ჩემი გულის დარდები,

გეფიცები, ისევ შეგიყვარდები!


1876

სიმინდსა თოხნა დავუწყოთ,

ერთხმად დავსძახოთ მუშური;

ეგებ მაშინ დაგვავიწყდეს,

რომ გლეხნი ვართ უბედური!


მარტო ჩვენთვის არ ვმუშაობთ,

სხვისაც გვმართებს სამსახური:

ბატონი გვყავს, ვართ საწყალი,

უპატრონო, უბედური!


ყველა თავში გვიჩაჩქუნებს,

გარეშე და შინაური;

ცხელსა მიწას უხვად ალბობს

ოფლი, ჩვენგან მონაწური.


ჩვენი ჯაფით მონაყვანი

სხვასთან მიდის საზრდო პური,

შინ ცოლ-შვილს შიმშილი გვიკლავს,

მაგრამ ვინ მიუგდოს ყური?


მათსა საზრდოს სხვა იტაცებს,

სტირის ცოლი მეძუძური,

შიმშილისგან რძე უშრება,

წივის შვილი უსუსური!


ღმერთს ბატონად მოუცია

ჩვენთვის ერთი აზნაური,

მისთვის სუყველა ჩვენა ვართ -

მებეგრეცა და მსახური.


მისგან ტანჯვას რომ მოვრჩებით,

მაშინ გვტანჯავს მისი ფური!

უპატრონოდც არ ვარგივართ,

როგორც ცხვარი უმწყემსური.


მაშინ ყველა ბატონია!

გამკითხავი სადღა არი!...

მდივანბეგის ბოქაულებს

გაეღებათ სახლის კარი.


სულ მათ მიაქვთ, რაც რომა გვაქვს:

ქათამი, თხა, ძროხა, ცხვარი.

ჩვენ ყოველდღე ტანჯვას ველით!..

გლეხებს რა გვაქვს გასახარი?


სამართალს კოლოფში სძინავს,

ის არს ფულის მეგობარი,

არ იღვიძებს, თუ უფულოდ

მასთან მივიდა სტუმარი!


შინდის წკნელებზე სწერია

ჩვენი სახელი და გვარი...

განვაგრძოთ, ძმებო, მუშური,

ჩვენი სევდის განმაქარი!


ბანს გვეტყვიან ნაღვლიანად

არე-მარე, მთა და ბარი!

ნუთუ გულგრილად უყურებს

ჩვენს ტანჯვასა მაცხოვარი!...


1861 წ.

ყანაო, მუშის სამოთხევ,

გლეხის დიდებავ, ყანაო!

ცისკრის სხივებმა შეგმოსეს

და ნამმა გადაგბანაო;


დილის ნიავმა დაგქროლა,

ალერსით გითხრა ნანაო;

ჟუჟუნა წვიმამ ზედ დაგკრა,

ალერსით აგამწვანაო.


ყანაო, გულ-ხელგაშლილო,

ქვეყნის მოკეთევ, ყანაო!

მოყვრულად შემოგსევივართ,

მტრულად გიმეტებთ განაო.


გავმარგლავთ ბალახ-ბულახსა,

გაგთოხნით ყოველგანაო!..

ყანაო, დაუზარებო,

უხვად მომცემო, ყანაო!


ზედ უფლის თვალი დაგყურებს,

შენი ბარაქა ბრძანაო;

აგშორდეს გვალვა და სეტყვა,

მოსავლის გამოცანაო...


ყანაო, ოქრო-ზურმუხტო,

ყანაო, ჩემო ყანაო!

მაღალმა ღმერთმა აკურთხოს

სხვაც ბევრი შენისთანაო!


1886 წ