- ა -

აგარაკი – სახნავ-სათესი მიწა.

აზმნობა – ფიქრი; არა აზმნობდეს – არა ფიქრობდეს, არა ჰგონებდეს.

ალაფი – დავლა, ნადავლი.

ამაო – უსარგებლო, უქმი.

ამბორის ყოფა – კოცნა.

ამჴმელი – ამღები.

ანაზდეული – უცაბედი, მოულოდნელი.

ანგარება – სიხარბე, ვეცხლისმოყვარეობა.

ანთრაკი – ერთგვარი ძვირფასი ქვა, ნაკვერცხლის ფერი.

არგანი – ჯოხი, კვერთხი.

არდაბაგი – სარკმელი.

არდაგი – წინსაფარი, ტილო.

არება – მიმოდა არებ თვალთა – აქეთ-იქით იხედები.

არვე – ცხვრის ფარა.

არია – პლანეტა მარსი.

ასლი – პურეულთა ჯგუფის ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა, ორმარცვალა.

ასო – ადამიანის სხეულის ნაწილი, ორგანო.

ასპიტი – ძლიერ შხამიანი გველი.

აფროდიტი – პლანეტა ვენერა.

აღდება – მოდება, მოკიდება (ცეცხლისა); აღდებული – მოდებული, მოკიდებული.

აღვსება – აღდგომა.

აღკრება – დაკრეფა, აღება.

აღლაღება – გალაღება, გათამამება.

აღმონაღები – ამონღები, ნარწყევი, ნანთხევი.

აღმოსავალი – აღმოსავლეთი.

აღმოჴდა – ამოღება, ამოთხრა.

აღნადგინები – სარგებელი, პროცენტი.

აღტყველვა – ტაშის შემოკვრა სიხარულით.

აღტყინებული – ანთებული, აღგზნებული.

აღუბორგველობა – აღუშფოთველობა, გაურისხველობა.

აღუზვავებელი – ვინც არ არის გაამაყებული, გადადგულებული ან გაამპარტავნებული. (საპირისპირო ცნებაა აღზევებული).

აღქმა – აყვანა; აღიქვა – შეისვა.

აღძრვა – აჯანყება, აბუნტება.

აღჭურვა – შეიარაღება.

აღჴოცა – აღფხვრა, წაშლა, აღგვა.

- ბ -

ბაია – დანაკის კუდის ფოთოლი

ბასრობა – კიცხვა, დაცინვა, გინება.

ბებკი – ძონძი, კონკი, ნაგლეჯი.

ბევრი – ათი ათასი (10 000); ბევრეული - ათი ათასეული.

ბევრის ბევრეული – ათი ათასჯერ ათი ათასეული ანუ მრავალი, უთვალავი.

ბელიერი – ეშმაკი, ავი სული.

ბერწი – უშვილო.

ბეცება – ბარბაცი.

ბიალონი – თხელი და მსუბუქი წამოსასხამი (ხმარობდნენ სასულიერო პირები).

ბისონი – ძვირფასი ქსოვილისაგან დამზადებული სამოსელი, რომელსაც იცვამდნენ მეფეები და მღვდელმთავრები.

ბოროტ-მზრახველობა – ბოროტი ლაპარაკი, ლაყბობა.

ბრჭალი – ტერფი.

ბურდო – ფეტვის ბზე, გაულეწავი.

ბურვა – ხურვა.

ბუქი – ქარბუქი.

ბჭე – კარი, შესავალი.

- გ -

გავალაკი – საჩრდილობელი, თავს გადასაფარებელი.

გამკაცრება – გაფრთხილება, მორიდება.

გამოვრდომა – გამოვარდნა.

გამოთარგმანება – განმარტება.

გამომჴდელი – გამომგდები, გამომდევნელი.

გამოტევება – გამოშვება.

გამოღება – გამოსხმა (ნაყოფისა).

გამოხვმა – გამოღება, გამოყვანა.

გამოწვლილვა – დაწვრილებით გამოძიება, გამოკვლევა.

გამოჴუება – გამოკლება.

განბასრვა – გაკიცხვა, დაცინვა, დამცირება.

განბძარვა – გაგლეჯა.

განბჭობა – განსჯა.

განგლისპებული – გაანჩხლებული, გაავებული, გაკაპასებული.

განგოზი – კირი, გაჯი.

განდრეკილობა – განდგომა, გადახრა (მართლმადიდებელი სარწმუნოებიდან).

განვაჭრებული – განსყიდული.

განვლინება – გაგზავნა, გაშვება.

განვლტოლა – გაქცევა.

განვრდომა – გავარდნა.

განზვავებული – გაამაყებული, გადიდგულებული.

განკითხვა – განსჯა, გასამართლება.

განკრძალვა, განკრძალება – მორიდება, გაფრთხილება. განკრძალული – გაფრთხილებული, მორიდებული.

განლაღება – გალაღება, გათამამება.

განლევა – გათავება.

განლიგება – გაშტერება, გარინდება, გაჩუმება.

განმარტება – გაშლა.

განმსტრობა – დაზვერვა.

განმტკიცება – გამაგრება.

განმხრწნელი – წამხდენელი, სიცოცხლის მომსპობი.

განოტება – განდევნა, გაძევება, მოშორება.

განპოხება – გასუქება.

განრინება – ხსნა, გადარჩენა. განსარინებელი – გადასარჩენი.

განსვენება – მოსვენება.

განსპეტაკება – გათეთრება, გაწმენდა.

განსხიპვა – გაჭიმვა, გაკვრა.

განსხმა – გაძევება, განდევნა.

განქარვება – გაუჩინარება, გაბრობა.

განქიქება – შერცხვენა, გაკიცხვა.

განქრევა - გაუჩინარება, გაბრობა, მოსპობა.

განჩინება – განკითხვა, განსჯა.

განცდა – დანახვა, განჭვრეტა.

განცემა – სობა, გარჭმა.

განცოფება – გაგიჟება, გახელება.

განცხოველება – გაცოცხლება.

განცხრომა – ლხენა, შვება, დროს ტარება.

განძება – გაძევება, განდევნა.

განძვინება – გამძვინვარება, გააფთრება.

განწონება – გაჩრა, გარჭმა, ჩასობა.

განწყობა – საბრძოლველად გამზადება.

განხეთქა – დახევა.

განხვმა – გაღება, გახსნა, გახელა.

განხრწნადი – მოკვდავი.

განჴდა – გახდა, გაძრობა.

განჴმელი – დამშრალი; ხმელი, გამხდარი.

გარდამოჴდომა – გადმოხტომა.

გარე-შემოუწერელი – შემოუსაზღვრელი, შემოუფარგლავი.

გარე-წარქცევა – გარეთ მიბრუნება.

გაროქვა – გაძარცვა, ქონების გატაცება.

გახელება – გაგიჟება.

გება – არ ეგების – არ შეიძლება.

გეენია – ჯოჯოხეთი.

გვადრუცი – კოლოფი, ყულაბა.

გვემა – ცემა.

გლახაკი – 1. მათხოვარი, გლახა;
2. ღარიბი, უქონელი, უპოვარი;
3. თავმდაბლობა.

გლისპი – ანჩხლი, კაპასი, ავი.

გონება-მოუდრეკელი – რეგვენი.

გრძნა – არავინ აგრძნას, არავინ შეიტყოს.

გულდამზიდველი – გულდამზიზღებელი.

გულისთქმა – წადილი, სურვილი.

- დ -

დაბებკული – დაკონკილი, დაძონძილი.

დაბრყვილებული – მოსუსტებული, დაკლებული.

დაბურვა – დახურვა.

დაბძარვა – დახეთქვა, დაჭრა, დაგლეჯა.

დაგება – 1. შერიგება;
2. დაფენა, გაშლა.

დადგინება – დანიშვნა, დაყენება.

დადგრომა – დადგომა, გაჩერება. დაუდგრომელი – გაუჩერებელი, მოუსვენარი.

დადუხჭირება – დაუშნოვება.

დავანება – დამკვიდრება, დასადგურება.

დაზრქელებული – გასქელებული.

დათიჴება – ატალახება.

დათხევა – დაღვრა. დათხეული – დაღვრილი.

დაკვეთება – დაცემა, დავარდნა.

დაკრება – ჩაქვავება, ჩაქოლვა.

დალტობა – დასველება. დალტობილი – დასველებული.

დამარხვა – 1. შენახვა;
2. დამკვიდრება.

დამმარხველი – შემნახველი.

დამაშვრალი – დაღლილი.

დამთხე – მომზრახი (საბა), ქადაგი.

დამოკიდებული – ჩამოკიდებული.

დამსჭვალვა – დალურსმვა. დამსჭვალული – დალურსმული.

დამტკნარება – შესქელება.

დამშთვარი – დამხრჩვალი.

დამძიმება – შეწუხება.

დამწიკულება – გაჭუჭყიანება, გასვრა.

დანაკის-კუდი - ფინიკი, ინდის ხურმა.

დანთქმა – დაძირვა, ჩაძირვა.

დასავალი – დაძავლეთი.

დასტაქარი – ქირურგი, ჭრილობათა და მოტეხილობათა მკურნალი.

დასხმა – დაფუძნება.

დატევება – მიტოვება.

დაფლვა – დამარხვა, დაკრძალვა. დაფლული – დამარხული.

დაფხვრა – დაგლეჯა.

დაღნიოშება – გაცუდება, დაუშნოვება.

დაყენებული – აკრძალული.

დაყუდება – დადგომა, ჩადგომა, გაჩერება.

დაშთობა – დახრჩობა.

დაშთომა – დარჩენა.

დაშრტობა – ჩაქრობა.

დაცადება – შეჩერება, დაყოვნება, შენელება. დაცადებული – დაყოვნებული, შეჩერებული. დაუცადებელი – შეუჩერებელი, შეუნელებელი, დაუყოვნებელი.

დაცემა – დაკვრა (საყვირისა).

დაწერტა – დაჩხვლეტა ეკლით.

დაწვლილება – დაწვრილება.

დაწუხვა – დახუჭვა.

დაწყობა – შეთანხმება, შეწყობა.

დაჭირვებული – გაჭირვებული; დანაღვლიანებული, დამწუხრებული.

დაჴსნა – დარღვევა, დაშლა; დაუძლურება.

დამჴსნელი – დამარღვეველი, დამშლელი.

დაჴშვა – დახურვა, დაკეტვა.

დედაწული – ჯალაბობა, სახლეული.

დია – პლანეტა მუშთარი.

დიაცი – ქალი, დედაკაცი.

დიკა – გაზაფხულის ნათესი ხორბალი.

დილეგი – საპატიმრო, საპყრობილე.

დრაკჰანი – ოქროს მონეტა.

დრტვინვა – ბუზღუნი.

- ე -

ებგური – გუშაგი, ყარაული.

ედემი – სამოთხის ბაღი.

ემბაზი – სანათლავი ჭურჭელი.

ემპლასტრო – მალამო, სალბუნი.

ენაბრგვნილობა – ენაჩლუნგობა, ენაბლუობა.

ენკრატისი – მოწესე ქალი.

ენქერი – ხელსახოცი.

ერმი – პლანეტა მერკური.

ექსორია – სამშობლოდან გაძევება, განდევნა.

- ვ -

ვასილისკო – ბასილისკო, თვალთ მაკვდინებელი მხეცი, გესლიანი (საბა).

ვაშკარანი – ტომარა, ჩანთა.

ვაჴში – სარგებელი, პროცენტი, აღნადგინები.

ვლტოლა – გაქცევა.

- ზ -

ზავებული – შეზავებული.

ზაკვა, ზაკუვა – ცბიერება, თვალთმაქცობა.

ზარდაჴშა – პატარა ყუთი, კოლოფი.

ზატიკი – პასექი. ზატიკობა – აღდგომა.

ზე – 1. ...-ის დროს. მოსეს ზე – მოსეს დროს.
2. მაღლა, ზევით, ზეზე, ფეხზე.
3. „ზედა“ თანდებული.

ზეზი – ოქროქსოვილი.

ზეშთა-მჩენი – ამპარტავანი, ამაყი, ქედმაღალი; ზეშთა-მჩენობა – ამპარტავნობა, ამაყობა, ქედმაღლობა.

ზეცისა ძალნი – ანგელოზები.

ზვავი – ამპარტავანი, ამაყი, ქედმაღალი; ზვაობა - ამპარტავნობა, ამაყობა, ქედმაღლობა.

ზვარაკი – შესაწირავი ცხოველი; ზვარაკი ჭამებული – ნასუქარი, შესაწირავად გასუქებული მოზვერი.

ზოდი – ზოდიაქო.

ზოსტერი – ძვირფასი ქვებით შემკული ტყავის ქამარი.

ზრახვა – ლაპარაკი.

ზრდა – კვება.

- თ -

თავადი – ბატონი, დიდებული, უფროსი.

თავდამოქცევა – თავდაყირა.

თავის მიდრეკა – თავშეფარება; თავთა მისადრეკი – თავშესაფარი.

თანა-განმზრახი – მრჩეველი.

თანა-მოდასე – თანაწევრი, დასის წევრი.

თანანადები – ვალი, გადასახადი.

თარგმანი, თარგმანება, თარგმნა – განმარტება.

თაფლი ველური – „ხე არს მსგავსი ურთხლისა, რომლისა მიერ მსგავსი მანანასი ჩამოეწვეთების“.

თაფლუჭი – ერთგვარი მათრობელა სასმელი.

თეო - ფარეხის გარშემო საყარაულო ადგილი.

თვალვა – თვლა.

თვალ-მოუღებელი – თვალმოუშორებელი, თვალაუღებელი.

თვით-სჯულება – თავნებობა.

თვისი – ნათესავი, მოყვარე, თავისიანი.

თხზულება – დაწნული.

თხიერი – ტიკი.

- ი -

იგავი – „იგავნი“, ძველი აღთქმის ერთ-ერთი წიგნი.

იავარ-ქმნა – აკლება, განადგურება, აოხრება.

ინანი – ერთგვარი სურნელოვანი სასხურებელი წყალი.

ისმაიტელი – ბიბლიური გადმოცემით, აგარის შვილის ისმაილის ჩამომავალი. შემლგომში ისმაიტელებად იწოდებოდნენ მაჰმადიანები.

იფქლი – ხორბალი, პური.

იქედნე – შხამიანი გველი, რომელიც პირიდან მაკდება და მშობიარობის დროს კვდება.

იშვით – იშვიათად.

იძრვისი – რაც მოძრავია (ცხოველები, ფრინველები და ქვემძრომნი).

იწრო – ვიწრო, პატარა (ადგილი); იწროება – სივიწროვე, გაჭირვება. იხ. შეიწრებული.

- კ -

კავშირი – ელემენტი (მიწა, წყალი, ჰაერი, ცეცხლი).

კაზმა – იხ. განკაზმა.

კარაული – სახედარი, ჯორი.

კაჩალო – ხორცის ჩამოსაკიდი კაპიანი ხე, ჩანგალი.

კაცად-კაცადი – თითოეული.

კბოდე – ზღვის ან მდინარის კლდოვანი (ციცაბო, ფრიალო) ნაპირი.

კდემა – რიდი, რცხვენა.

კვართი – ქრისტეს პერანგი.

კვეთება – შეხეთქება, შესკდომა.

კირიელეისონ – ბენძნულია, ქართულად ნიშნავს „უფალო, შეგვიწყალენ!“.

კლემაქსი – კიბე, წმ. იოანე სინელის თხზულება.

კლიტე – გასაღები.

კმა – საკმარისი.

კოლვიზმა – დიდი მარხულობა.

კომსობა – ერისთავობა.

კოჭიკური – ნაპარსი თმა.

კრეტსაბმელი - ფარდა.

კრონოს – პლანეტა სატურნი.

კრჩხიალი, კრჩხიალება – საზარელი კივილი.

კრძალვა – რიდება.

კუკული – ბერის ქუდი.

კუროს თავი – ტატაშა, შავი ნარი (აქვს ეკლები).

- ლ -

ლაინი – შეღებილი ნარმა.

ლალვა – ჩხუბი.

ლანქერი – თოვლის ღვარი.

ლანძვი – სარკმელი, ფანჯარა.

ლიზღობა – მლიქვნელური და უშვერი (კადნიერი) ლაპარაკი.

ლირწი – ვნებიანი, მხურვალე (ითქმის ქალთა სქესზე); ლირწება – ვნებიანობა, მხურვალება.

ლიტონი – უბრალო.

ლიქნა – პირფერობა.

ლმობა – ტკივილი.

ლტობა – დასველება.

ლტოლვილი – გაქცეული.

- მ -

მაგისტროსი – მოძღვარი.

მალიად – სწრაფად, ჩქარა.

მამონა – უსამართლოდ შეძენილი ქონება.

მამწყობარი – შემწყობელი.

მანანა – ზეციური პური, რომლითაც კვუბავდა ღმერთი ეგვიპტიდან გამოსულ ებრაელებს უდაბნოში.

მანდატური – ხელარგნოსანი, მეფის მცველი მოხელე.

მანიაკი – მოთვალულ-მომარგალიტებული საყელო.

მანქანება – სხვადასხვა სავნებელი ხერხი, ხრიკი.

მაოტებელი – განმდევნელი, გამაქცეველი.

მაოხარი – ამაოხრებელი.

მართვე – ბარტყი, ბახალა.

მარმენიო – ბედისწერა.

მარტვილი – წამებული, მოწამე.

მაღნარი – მაღალი და ხშირი ტყე.

მახა – ასლი.

მგბარი – მოხარშული.

მგვემელი – მცემელი.

მგზნებარი – მოგვი, ცეცხლის მნათებელი ქურუმი.

მგმობარი – მგმობელი, ქრისტიანული სარწმუნოების უარმყოფელი.

მგრგვალი – ?????????

მდუმრადი – მდუმარე, უსიტყვო, ჩუმი.

მდღევარი – დღიური.

მებეჭე – მისანი, რომელიც ბეჭის ძვლით მკითხაობს.

მებრუჟეობა – ლოთობა.

მეზვერე – მებაჟე, ხარკის ამკრეფი.

მეინახე – თანამესუფრე.

მეკერმე – კერმის (წვრილი ფულის) ამკრეფი.

მეკობრე – ავაზაკი, ყაჩაღი.

მეკრე – კარის მცველი.

მელი – მელია.

მემთრვალე – ლოთი; მემთრვალეობა – ლოთობა; მთრვალობა – თრობა.

მთხრებლი – ორმო, თხრილი.

მიგება – მიზღვევა; მისაგებელი – მისაზღავი.

მიდამო-ვლა – აქეთ-იქით სიარული.

მიდგომა – დაორსულება მუცლად-ღება; მიდგომილება – დაორსულება.

მიდრკომა – გადახრა, გადახვევა.

მითვალვა – მითვლა, თვლით მიცემა.

მილიონი – მილი (სიგრძის საზომი ერთეული).

მიმდემი – მუდმივი, მარადიული.

მიმყოლი – მიმდევარი.

მიმწუხრი – საღამოს.

მიპყრობა – მიწოდება, მიცემა.

მისაგებელი – იხ. მიგება.

მისადრეკკლი – თავშესაფარი.

მიტაცება – წართმევა, წაგლეჯა.

მიღება – წართმევა.

მიჩემება – მისაკუთრება.

მიწევა – მიღწევა.

მიწურვა – მიახლოვება.

მიხვეჭა – წართმევა, მიტაცება.

მიხვმა – (ჴორცნი) მარიამისაგან მიიხვნა – (ხორცი) მარიამისაგან შეისხა.

მკალი – კალია.

მკელობელი – კოჭლი.

მკვრელი – დამკვრელი.

მკოდოვანი – ღარიბი, ღატაკი, უქონელი; მკოდოვნება - სიღარიბე, სიღატაკე, უქონელობა.

მლევანება – გულსავსეობა, გულუხვობა.

მოაბა – ტახტრევანდი.

მოგება – 1. მოსაზრება, ჭკუაზე (გონს) მოსვლა;
2. შეძენა, მოპოვება.

მოგვი – ვარსკვლავთმრიცხველი, ასტროლოგი.

მოდასე – დასის წევრი; მოდასეობა – დასის წევრობა.

მოდნობა – მონელება.

მოდრეკა – მოქცევა, მობრუნება.

მოვაჭრებული – მოშოვებული, შეძენილი.

მოვლება – მოტარება.

მოზავებული – ???????

მოთვალული – თვლებით მოჭედილი.

მოკვეთა – მოჭრა, გადატ. მოკვლა.

მოკიცხარი – მქირდავი, მკიცხველი, ვინც სხვას დასცინის.

მოლალე – მოჩხუბარი, მოშუღლე.

მომახურება – მარყუჟის გაკეთება.

მომედგრება – გაზარმაცება.

მომსყიდელი – მყიდველი.

მომტვერება – მტვრად ქცევა, მოსპობა.

მომღერალი – მოცეკვავე, მოთამაშე.

მომყმარი – მშიერი; მომყმარება – შიმშილი.

მონებება – მონდომება, მოსურვება.

მონიჭება – დასაჩუქრება, საბოძვარის მიღება.

მორბევა – დარბევა, აოხრება.

მორისვა – მოპარსვა, გაკრეჭა.

მორყვნა – მუცლის მოშლა.

მოსავაჭრებელი – საშოვნელი, შესაძენი.

მოსიკვდიდ – იხ. სიკვდილი.

მოსმიერი – ღვინის მსმელი.

მოსპოლვა – მოსპობა, განადგურება.

მოსრვა – მოსპობა, ამოწყვეტა, ამოჟლეტა.

მოსურნე – შეყვარებული.

მოტყინარე – მოგიზგიზე, ანთებული.

მოფხვრა – მოგლეჯა.

მოქცევა – მობრუნება.

მოღება – 1. მოტანა;
2. წართმევა.

მოღვაწება – შოვნა, მოპოვება.

მოყივნება – მოტყუება, შეცდენა; გამასხრება, შერცხვენა.

მოყმობა – შიმიშილით სიკვდილი.

მოშთობა – მოხრჩობა.

მოშოება – შოვნა, შეძენა; მოშოებული – ნაშოვნი, შეძენილი.

მოცალე – მოცლილი.

მოძაგება – შეძულება, შეძგაება.

მოწესე – მონაზონი ქალი.

მოწიწვა – მოწიწება, მოკრძალება.

მოწლედ – მოწიწებით, მოკრძალებით.

მოწყვედა – ამოწყვეტა, ამოჟლეტა.

მოხად – მოვხადოთ – მოვუწოდოთ; მოხადა – გამოიწვია.

მოხვეჭა – ქონების შეძენა უსამართლო გზით. მონახვეჭი – შეძენილი ან მოპოვებული უსამართლო გზით.

მოხოიშნება – იხ. მეხვაიშნობა.

მოჴდომა – თავდავხმა, მოვარდნა.

მპარავი – ქურდი.

მრე – მძლე, მომრევი.

მრთელი – ჯანმრთელი.

მრივსელი – მპარსველი, მკრეჭელი.

მროკავი – მოცეკვავე.

მრჩობლი – წყვილი, ორი.

მსასოებელი – მოიმედე.

მსგეფსი – ერთი კვირა.

მსოფლიო – ამქვეყნიური.

მსტოვარი – მზვერავი, ჯაშუში.

მსხემი – მწირი, უცხო; მსხემყოფა – მწირობა, უცხოობა.

მსხუნავი – მსუსხავი.

მტილი – ბაღი.

მუნებური – იქაური.

მუნთქვესვე – მაშინვე, იმწამსვე.

მფოფინარე – მდუღარე.

მქისე – ხორკლიანი.

მქსინვარე – ძლიერ მქროლავი; სუსხიანი.

მღერა – თამაშობა.

მღილი – ჩრჩილი.

მყვრელი – ძლოკი, ანკარა, გველხოკერა.

მყია – ნაპრალი, ღრე.

მყის – უცბად, მაშინვე.

მცბიერი – ცბიერი.

მცემელი – დამკვრელი (საყვირისა, ფანდურისა და მისთ.).

მძიღვი – მჯიღი, მუშტი.

მძრომი – ქვეწარმავალი, ქვემძრომი.

მძრწოლარე – მოშიშარი, ვინც შიშისაგან კანაკალებს.

მწამლველი – მოგვი, გრძნეული.

მწერტელი – მჩხვლეტელი.

მწვალებელი – ერეტიკოსი, ქრისტიანული ორთოდოქსალური სარწმუნოებიდან გადამდგარი.

მწვანვილი – მწვანე ბალახი.

მწვირე – წუმპე, მყრალი ტლაპო.

მწვლილი – 1. მარცვალი;
2. წვრილი ფული.

მწიკვლი – ჭუჭყი; მწიკვლიანი, მწიკვლევანი – ჭუჭყიანი, ბინძური; უწმინდური.

მწირობა – მსხემობა, მწირად (უცხოდ, სტუმრად) ყოფნა.

მწყაზარი – ლამაზი, მშვენიერი.

მწყევარი – ვინც იწყკვლება.

მწყემსი – გადატ. მღვდელი, საეკლესიო პირი.

მწყობელი – მომღერალთა (მგალობელთა) გუნდის (დასის) წევრი.

მწყობრი - მომღერალთა (მგალობელთა) გუნდი (დასი).

მწყრომი – მომდურავი, მწყრალი.

მწყურნები – ჭყანტობი, წყლიანი ადგილი.

მჭამელი – ჟანგი.

მჭელი – პეშვი, ერთი მუჭა.

მჭირსნედ – ძლიერად, დიდი საჭიროებით.

მჴევალი – ნაყიდი ან ნამზითვი ყმა-ქალი, საერთოდ მსახური ქალი.

მჯიღი – მუშტი.

- ნ -

ნაანგარევი – სიხარბით ნაშოვნი, მონახვეჭი, ნატაცები.

ნაგვემი – ნაცემი.

ნათხაზი – ნაწნავი, დაწნული.

ნაკრტენი – ბუმბული.

ნარცხი – ნარეცხი.

ნასხამოანი – ასხმული.

ნატყვენავი – ნაალაფევი, ტროფეი.

ნაღვარევი – უწყლო ხევი.

ნაყროვანი – გაუმაძღარი; ნაყროვანება – გაუმაძღრული ჭამა-ყლაპა

ნაწერტი – ნაჩხვლეტი.

ნაწყაროები – წყაროსავით მონადენი.

ნებ – უნებს – უნდა.

ნერწყვა – მიფურთხება; ნანერწყვი – ნაფურთხი.

ნესტვი – ჩასაბერი ინსტრუმენტი – სტვირი, სალამური.

ნეფხვა – ძლიერი ყინვა.

ნიში – სასწაული.

ნიჭი – საბოძვარი.

ნუზლი – საგზალი, სანოვაგე, საჭმელი.

- ო -

ოლარი – წვრილი და გრძელი ოქროქსოვილის წინსაფარი, რომელსაც გულზე კისრიდან კოჭებამდე იკიდებდნენ საეკლესიო პირები

ომოფორი – ეპისკოპოსთა სამხრე (მხრებზე მოსახვევი).

ორძალი – ორძალიანი საკრავი ინსტრუმენტი

ოსანნა – ძველი ებრული სიტყვაა „????“

ოტება – განოტება

ოფაზი – წმინდა, ბაჯაღლო

ოხჭანი – დასასრული, ბოლო

- პ -

პალეკარტი – ბერის სამოსელი – გრძელი, ფართო და ნაოჭიანი

პარეხი – გამოქვაბული

პატიჟი – ტანჯვა, სასჯელი

პელაგონი – ზღვა

პეტალი – ილერკო ქარვასავით შექმნილი

კინაკი – ჯამი

პირად-პირადი - ფერად-ფერადი, მრავალფერი

პირ-აშკმა – პირის დაღება; პირაშკმული – პირდაღებული

პირმშო – პირველშობილი

პურის-მტე – თანამესუფრე

პურშავი – პურძვირი, ძუნწი

- რ -

რბევა – დარბევა, აწიოკება

რიდე – თავსაბურავი

როკვა – ცეკვა

რონინი – სიარული

რუდუნება – გარჯა, შრომა

რღვნა (წყლისა) – წარღვნა

რცხვა – რეცხვა

- ს -

საამბორებელი – საკოცნელი

საანჯმნოდ – საჯაროდ, საქვეყნოდ, სახალხოდ

საბლარდნელი – ჩასაცმელი

საბრჴე – მახე

საბურველი – თავსაფარი

საბუხარი – ბეწვის ან თბილი ქსოვილისაგან დამზადებული სამაჯური, მაჯაზე წამოსაცმელი

საგვემელი – რითაც სცემენ, ერთგვარი სატანჯველი

საგრძნობელი – შეგრძნების ორგანო (თვალი, ყური, ენა, ცხვირი, ხელ-ფეხი)

სადაგველი – რკინის იარაღი, რომელსაც სხეულის დასადაღად ხმარობდნენ

სადუკეველი – ებრაელთა რელიგიური სექტა; უარყოფდა სულის უკვდავებასა და მკვდართა აღდგომას

სავაჭრებელი – საშოვნელი, შესაძენი

საზრდელი – საჭმელი, საზრდო, საკვები

საკანონო – სასჯელის მაგვარი საზღაური, რითაც შეიძლება ცოდვის გამოსყიდვა

საკიდრობა – საკიდარი, რაც ასაკიდია

სალბუნი – მალამო

სამე – მართლაც, ნამდვილად

სამთელებელი – გამაჯანმრთელებელი, საკურნებელი

სამკვიდრო – მამული და საცხოვრებელი ადგილი

სამროწლე – სანახირე

სამსალა – საწამლავი

სამსჭვალი – ლურსმანი

სამწყურვალო – მოსაწყური

სამჭედური – ანკესი

სანეშტე - ფეხისალაგი

სანიჭარი – საბოძვარი, საჩუქარი

საპოხლად – გასასუქებლად

სარეწავი – ხელფასი

სარვაგი – ანგარიშიანობა, სარფა

სართული – ჭერი, სახურავი

სასოება – იმედი

სასტიკი – ძლიერი, მკაცრი

სასყიდელი – საფასური

სასძლო – სასუფეველი

საურწყო – რძის ნაწარმი (რძე, ერბო, ყველი და მისთ.)

საქონელი – უძრავი ქონება

საღნიოშო – სიბილწისა და სიბინძურის ადგილი

საყნოსელი – ცხვირი

საყოლელი – მოძრავი ქონება

საცნობელი – ჭკუა-გონება

საძნაური – საძნელო

საწერტელი – ეკალი; საჩხვლეტი.

საწმისი – მატყლი

საჭვირობელი – საჭვრეტელი, საყურებელი

საჭურველი – საომარი იარაღი

საჭურჭლე – საგანძური

სახიობა: სახიობითა ჴმობენ – მღერიან

საჴმილი – ცეცხლსაგზებელი; დიდი ცეცხლი, ხანძარი

საჴმილავი – ღამის ყარაულობის სამსაათიანი ცვლა

სენაკი – ბერის საცხოვრებელი ოთახი

სერი – 1. ვახშამი; სერობა – ვახშმობა

2. ჭრილობის ნასახი

სერობინი – ექვსფრთიანი ანგელოზი

სეფეწული – დიდებულთა ვაჟი, უფლისწული

სიბორგილე – სიგიჟე, სიშმაგე

სიგლისპე – სიანჩხლე, სიკაპასე

სივლტოლა – გაქცევა

სირი – ჩიტი

სიღნიოშე – სიბილწე, სიბინძურე

სიღოდა – უწესური ყოფა-ქცევა; სქესობრივი გარყვნილება

სიყმილი – შიმშილი

სიცბილი – ცბიერება

სიცოფე – სიგიჟე

სკორე – ცხოველთა განავალი

სკუპა – პატარა ქუდი

სმინება – გაგებინება

სნება – ავადმყოფობა, სნეულება; სნებოვანი – სნეული, დასნეულებული

სოდომური ცოდვა – მამათმავლობა

სოფელი – ქვეყანა, წუთისოფელი

სპასპეტი – მხედართმთავარი

სპეტაკი – თეთრი

სრბა – სირბილი

სრვა – სენი მომსრველი, ჭირი; ხოცვა-ჟლეტა

სტავრა – სირმით საქსოვი ფარჩა, ოქროქსოვილი

სტევი – აქლემის მატყლი

სტიხარი – სამღვდელო კვართი (მოსასხამი)

სტომაქი – კუჭი

სულთქმა – ოხვრა-კვნესა, მწუხარება

სქემა – ბერის სამოსელი; აცვია იმ პირს, რომელიც ბერობაში უკიდურეს ასკეტურ ცხოვრებას ეწევა (აქედან: სქემოსანი ბერი)

სხეპლა – ოქროს ან ვერცხლის წვრილი სირმა

- ტ -

ტაბლა – სუფრა

ტაკუკი – ღვინის ხელადა

ტალავარი – კარავი

ტალანტი – ვერცხლის ან ოქროს ფული

ტარიგი – კრავი

ტევა: არა უტეოს – არ მიუშვას; არა უტევებთ – არ უშვებთ

ტვირთვა – დატევა

ტრაპეზი – ბერთა სასადილო, ტაბლა

ტყება – დიდი მწუხარებისას ხელების თავში რტყმა

ტყველვა – ტაშის შემოკვრა

- უ -

უამავრობა – უამრავი, ურიცხვი

უაღრესი – საქმით თუ თანამდებობით უფროსი (საპირისპირო ცნებაა უდარესი)

უბანი – ქუჩა, შუკა, მოედანი

უგლიმი – გულქვა, შეუპოვარი

უდარესი – უმცროსი, უმრწემესი

უდები – ზარმაცი, მცონარე; უდებება – სიზარმაცე, მცონარება

უზავებელი – შეუზავებელი

უზაკველი – უბოროტო

უზეშთაესი – უზენაესი, უმაღლესი

უზმა – უჭმელი ;უზმაობა – უჭმელობა

უთმინო – მოუთმენელი

უკერველი – შეუკერველი

უკმორეწყდომა – ცოტა უკან ჩამორჩენა

ულირწველობა – არა-ვნებიანობა

უმაშვნო – უვარგისი, ურგები, დახშული (ჰაერი)

უმკოდოვნესი – უღარიბესი, უღატაკესი. იხ. მკდოვანი

უმრწემესი – უმცროსი

უმსჯავრო – უსამართლო

უმწერტელესი – ძლიერ მჩხლეტავი. იხ. წერტა

უნაყროვნო – არა-მაძღრული. იხ. ნაყროვანი

უნდო – 1. უღირსი, ცუდი

2. მიუნდობელი

უნებური – არასასურველი

უნჯი – განძი; უძრავი ქონება; უნჯება – განძის (ქონების) შეძენა (დარგოვება)

უოხჭნო – დაუსრულებელი, მარადიული, მუდმივი

უპოვარი – უქონელი; უპოვარება – უქონლობა

უპირატესი – უაღრესი, აღმატებული

ურვა – წუხილი

ურწყული – უდაბნო; ურწყავი ადგილი

უსართულო – უსხლკარო, უთავშესაფრო

უსასო – უიმედო; უსასოება – უიმედობა

უსასყიდლო – უძვირფასესი, ფასდაუდებელი

უსჯულო – არა-ქრისტიანი; მაჰმადიანი

უფალი – ბატონი, მეპატრონე

უღნიოშესი – უფინთესი, უბილწესი, უსაძაგლესი, უბინძურესი

უღონო – უსაშველო; უღონოება – უსაშველობა

უშრეტი – ჩაუქრობელი

უც – უდევს

უცები – უვიცი

უცნობო – უსულო, რასაც ცნობა არა აქვს

უძილი – დაუძინებელი

უწვევარი – დაუპატიჟებელი

უწყალო – შეუბრალებელი

უხანოება – ხანმოკლეობა

უხრწნელი – 1. წაუხდენელი, უბიწო

2. უკვდავი, უბიწო; უხრწნელება – უკვდავება

უჴამური, უჴამრობელი - ფეხშიშველი

უჴმობელი – ხმაამოუღებელი, უხმო, ჩუმი

უჴსარი – გაუხსნელი

- ფ -

ფარეხი – ცხვრის სადგომი

ფარისეველი – მოჩვენებით საეკლესიო წესების შემსრულებელი, სინამდვილეში კი სრულიად საწინააღმდეგოს მოქმედი

ფარშამანგი - ფარშევანგი

ფერეზიკი – დალალი (ვაჭარი, რომელსაც სავაჭრო ქუჩა-ქუჩა დააქვს)

ფეშხუმი – საეკლესიო ჭურჭელი, დაბალ ფეხიანი, იხმარება ბარძიმთან ერთად

ფილონი – სამღვდლო სამოსელი

ფენიქსი – ზღაპურლი ფრინველი; ფენიქსისებრ - ფენიქსივით

ფიჩვი – ბერის შავი მოსასხამი

ფიცხელი – მაგარი

ფლატუნი – ჩამონგრეული, ჩამოზვავებული, ნაყარი (მიწა)

ფლაფნა – ჩიფჩიფი

ფოლი – წვრილი ხურდა ფული

ფორიაქის დაცემა – აკლება, აფორიაქება

ფოფინი - ფართხალი, ფხარკალი

ფრიადი – დიდი, დიდძალი

ფსალმუნი – დავით წინასწარმეტყველის საგალობელთა კრებული, ძველი აღთქმის ერთ-ერთი წიგნი. ფსალმუნება – გალობა

ფუტური – მაშმელი, ფუტურო

ფუცება - ფიცი

ფშვა – სუნნელების დენა

ფხვრა – გლეჯა

- ქ -

ქადაგი – მქადაგებელი

ქადება – დამუქრება

ქალწულება – უმანკოება, უბიწოება; მეორე სქესთან მიუკარებლობა; ქალწულობის აღთქმის დადება – ქალი ან კაცი, რომელიც უქორწინობის აღთქმას დადებს

ქარტა – ქაღალდი

ქაცვი – ძეძვი, ძეძვის ეკალი

ქედი – კისერი

ქერობინი – უპირველესი და უმაღლესი ჩინის ანგელოზი

ქვაბი – გამოქვაბული

ქვეყანა – მიწა, დედამიწა

ქვე-ჩამოზვლევა – ჩამოზვავება, ჩამონგრევა

ქლამინდი – მეფეთა და სამღვდელო პირთა უსახელო, ფილონის მსგავსი წამოსასხმელი

ქოთება – ღელვა (ზღვისა)

ქორი – 1. მტაცებელი ფრინველი

2. სართული, ჭერი

- ღ -

ღაწვი – ლოყა

ღირღლოვანი – ოღრო-ჩოღრო, ღელე-ღულიანი

ღრჭენა – ღრაჭუნი, კრაჭუნი

- ყ -

ყაფუზუნა – მაიმუნი

ყაჯირი – ძერა

ყვიბარი – მომცრო ჭური, ქოცო

ყვრიმალი – ყურის არე

ყურდგელი – კურღელი

- შ -

შანთი – გახურებული რკინა

შარი – ბამბის ქსოვილი

შარავანდედი – სხივი (მზისა)

შატროვანი – ნაქარგი

შებრუჟებული – ღვინონასვამი, ოდნავ მთვრალი

შეგბობა – მოხარშვა

შეგმანება – სქესობრივი კავშირის დაჭერა

შევრდომა – მუხლებით დაჩოქება; შევრდომილი – მუხლებდაჩოქილი

შეიწრებული – შევიწროებული, გაჭირვებული

შეკდემა – შერცხვენა

შელმობა – იხ. ლმობა

შემთხვევა – შეხვედრა

შემსჭვალვა: არა შეამსჭვალავ (=მიაჩერებ, გაუშტერებ) თვალთა

შემუსრვა – დამტვრევა, დალეწვა, დამსხვრევა; შემუსრვილი – დამტვრეული, დალეწილი, გატეხილი

შემწვარი – დამწვარი

შემწვირიანებული – გასვრილი, გაწუმპული, გათხუპნული

შემწიკვლება – გაჭუჭყიანება, გასვრა, ამოთხუპნა; შემწიკვლებული – გაჭუჭყიანებული, გასვრილი, ამოთხუპნული; შუემწიკვლელი – უბიწო, უმწიკვლო

შენაწევრება – შეკავშირება; შენაწევრებული – შეკავშირებული

შენებულობა – შენობა

შერაცხა – ჩათვლა

შესაქმე – დაბადება, შექმნა (ძველი აღთქმის პირველი წიგნი)

შესვენებული – გარდაცვლილი

შეტევა – შეშვება

შეტყუილი – ტყუილი

შეუმწიკვლელი – შემწიკვლება

შეურაცხი – ცუდი, დაწუნებული

შეშთობა – შეპყრობა და მოხრჩობა; დაჩაგვრა; შეშთობილი – მოხრჩობილი, დაჩაგრული

შეწვა – დაწვა

შეჭუვნება – შეწუხება

შეჭურვა – საჭურველის ასხმა, შეიარაღება

შვიდჴერი – შვიდრტოედი; შვიდსანთლიანი შანდალი

შთათხევა – ჩაქცევა, ჩაგდება

შთამოჭრა – ჩამოვარდნა, ჩამოჭრა

შიშთვილი – ჩამოსახრჩობი თოკი; შიშთვილის-ბმა – თავის ჩამოხრჩობა

- ჩ -

ჩამოჭრა – ჩამოვარდნა; იხ. შთამოჭრა

ჩარყაფი – ქარგა

ჩაფულა – ქალამნის მსგავსი ამოსასხმელი ფეხსაცმელი

ჩაფხუტი – მუზარადი, რკინის ქუდი

ჩინჩვა – სავაჭროზე ფასის დაკლებისთვის ლაპარაკი

ჩუკენობა – ჴელით დაცემა, ონანიზმი

- ც -

ცანდალი – სანდალი, ხის ან ტყავისძირიანი ფეხსაცმელი, რომელსაც თავზე თასმებით იმაგრებენ

ცახე – მტვრის უმცირესი ნაწილი, რომელიც ჰაერში მზის შუქზე მოჩანს

ცემა – 1. ტრყმა

2. დაკვრა

3. კბენა

ციცა – კატა

ცნობილი – გონზე მყოფი

ცოლ-კეთილი – კეთილცოლიანი

ცოლ-უკეთური – ავი, ანჩხლი ცოლიანი

ცუდ-დიდება, ცუდ-დიდებობა – ამაო დიდება

ცუნდრუკება – მოყვასის მიმართ მალულად ბოროტების ჩადენა

ცხებული – კურთხეული

ცხედარი – საწოლი, ტახტი

ცხოველი – ცოცხალი

ცხრო-ჴურვება – ციებ-ცხელება

- ძ -

ძალი – ნაწლავი

ძალნი ზეცათანი – ზეცისა ძალნი

ძე ადამისი ან ადამის ძე – კაცი, ადამიანი

ძვილ – ძლივს

ძი – კითხვითი ნაწილაკი „თუ“, „აბა თუ“: რა-ძი

ძნიად – ძნელად

ძრცვა – გახდა

ძრწოლა – შიში

- წ -

წალა – ჩირქი, წუთხი

წამახვა – გალესვა, გამწვეტება

წარბ-მაღლობა – მედიდურობა, ამაყობა

წარგება – წაგება, მიცემა, გაცემა, დახარჯვა

წარგვრა – წართმევა და წაყვანა (ან წაღება)

წარგრაგნა – გადახვევა გრაგნილივით

წართქმა – წარმოეთქვა

წარვლტოლა – გაქცევა

წარმართი – უსჯულო, არაქრისტიანი

წარმდები – მეტიჩარა

წარმოლტოლვილი – გამოქცეული, გადმოხვეწილი

წარმრღვნელი – წამლეკავი

წარპარვა – მოპარვა, გაპარვა

წარპყრობა – გაწვდა, მიშვერა

წარტაცება – გატაცება; წარტაცებული – გატაცებული, წაღებული

წარტყვევნა – დაპყრობა და დარბევა (ქალაქისა)

წარწირვა: წარეწიროს სასოება – იმედი გადაიწყვიტოს

წარხედვა – გახედვა

წარხვმა – წაღება; წარხვმული – წაღებული

წერტა – ჩხვლეტა. იხ. ნაწერტი, საწერტელი, უმწერტელესი

წეს: შენ გიწესს – გიძახის, გიწვევს

წველი – ჩალა

წვიმებული – ნაწვიმარი, მოწვიმული

წვლილადი – წმინდა (ნაქსოვი)

წვრთა – სწავლა, მეცადინეობა, ვარჯიში

წიაღსლვა – წყალს გაღმა გასვლა

წილჴდომილი – წილში ნარგები

წინადაცვეთა, წინადაცვეთილება – მეტკვეთილება. ებრაელთა რელიგიური ჩვეულება: მამრობითი სქესის ახალდაბადებულ ბავშვს მერვე დღეზე აჭრიან სასქესო ასოს წინა კანს. ეს ჩვეულება გავრცელებულია მაჰმადიანებშიც.

წიწვა – რცხვენა

წუთხი – სისხლნარევი ჩირქი

წუმწუბა – გოგირდი

წელვა – ჭრილობის მიყენება, დაკოდვა

- ჭ -

ჭახრაკი – საწნეხი, რომლითაც ხდიან ზეთს

ჭიჭნაური – აბრეშუმი

ჭმახე – შეძმარებული (ღვინო)

ჭრელებული – ჭრელ-ჭრელი, აჭრელებული

- ხ -

ხადა, ხადილი: მამად ვჰხადით (=ვუწოდებთ) ღმერთს

ხალენი – მღვდელთა და ბერთა სამოსელი, მაზარა

ხამი – ხამი აბრეშუმი, ყაჭი

ხარატული – მოჩუქურთმებული

ხარისხი – საფეხური (კიბისა)

ხარჭა – ხასა, საყვარელი

ხელი – გიჟი, შმაგი

ხვასტაგი – ოთხფეხი საქონელი

ხორგი – მდინარეში მოცურავე ყინვის ნახეთქი

ხორშაკი – სიცხე-პაპანაქება

ხოჭიჭი – აკვანი

ხრტიალი – ხრიალი (მომაკვდავისა)

- ჴ -

ჴამლი - ფეხსაცმელი

ჴდომა – მივარდნა, თავდასხმა

ჴელარგნოსანი – ხელჯოხიანი, მანდატური

ჴელის აღპყრობა – დახმარება, შემწეობა

ჴელქვეშე – ხელქვეითი, ქვეშევრდომი

ჴვებული – მოკლებული

ჴვედნა – დაჩაგვრა

ჴუმილი – ყარაული, დარაჯი, მცველი

ჴურთი – წკეპლების კონა

ჴშული – დახშული, დაკეტილი

სიცოცხლის რაობა და მისი წარმოშობა უდიდეს საიდუმლოს წარმოადგენს. ღვთის გარეშე ამ საიდუმლოს ახსნა ვარაუდებისა და ფანტაზიის სფეროა. მცდელობა, ამ ვარაუდებსა და ფანტაზიას მეცნიერების სახე ჩამოუყალიბონ, XIX საუკუნეში დაიწყო და დღეს იგი ცნობილია ევოლუციური თეორიის ან მოძღვრების სახელით. მეცნიერულად დაუსაბუთებელმა ამ მოძღვრებამ ათეული წლების მანძილზე ადგილი დაიკავა სასკოლო სახელმძღვანელოებში და საზოგადოებრივი ცნობიერების ჩამოყალიბების ერთ-ერთ ბერკეტად იქცა. მეცნიერების იდეოლოგიზაცია მეცნიერული კვლევის ფალსიფიცირებას იწვევს და რაც დრო გადის, ევოლუციური მოძღვრების წინააღმდეგობა ჭეშმარიტ მეცნიერებასთან უფრო ცხადი ხდება. სოციალისტურ-მატერიალისტური იდეების საფუძველზე ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებულმა სოციალურმა ექსპერიმენტებმა XX საუკუნეში ტრაგიკულ შედეგებამდე მიიყვანა მთელი რიგი ქვეყნებისა. ევოლუციური მოძღვრება ამ იდეების შემადგენელი ნაწილია განათლებისა და მეცნიერების სფეროში. დღეს აქ ტუალური გახდა ამ ცდომილების გამოსწორება, ერთი მხრივ, მეცნიერების სხვადასხვა დარგების განვითარებისა და დაგროვილი ფაქტობრივი მასალის შედეგად, მეორე მხრივ, ევოლუციური მოძღვრების დასკვნების სიცოცხლისა და ადამიანის, როგორც უნიკალური ფენომენის, აქსიოლოგიასთან შეუსაბამობის გამო.

კრეაციული (ღვთის მიერ სამყაროს შექმნის) შეხედულება ისევ აქტუალური ხდება. მსოფლიოში დღეს არსებობს კრეაციული კვლევის რამდენიმე ცენტრი. საქართველოში ამ მიმართულებით ბოლო წლებში მუშაობდა აკადემიკოსი არჩილ კოსტავა. მან გამოსცა წიგნი: „მეტაკრიაცონიზმის შესავალი“. რუსეთში, პატრიარქ ალექსი II-ის კურთხევით, გამოიცა ბიოლოგიის ახალი სახელმძღვანელო, რომელშიც მრავალმხრივ არის განხილული ევოლუციური მოძღვრების დებულებების თუ „აღმოჩენების“ სიყალბე და ცდომილება. მეცნიერების ისტორიის ეს ფურცლები ახალმა თაობამ უნდა იცოდეს, რადგან ეს არ არის ვიწრო მეცნიერების სფერო, არამედ სოციალურ ფენომენად იქცა და ადამიანის ცნობიერების ჩამოყალიბებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს. მკითხველს ვთავაზობთ ამონარიდებს ზემოხსენებული ბიოლოგიის სახელმძღვანელოდან. იმედი გვაქვს, რომ კერძო სკოლების, მათ შორის, უპირველეს ყოვლისა, საპატრიარქოსთან არსებული სკოლების, სასწავლო პროგრამებში ეს ინფორმაცია იპოვის ასახვას და სწორად მიეწოდება აღსაზრდელებს. ეს ხელს შეუწყობს მომავალში ზოგადი განათლების სისტემაშიც მეცნიერული სიმართლის აღდგენას.

რედაქციისაგან


1. მოკლე ცნობები ევოლუციური მოძღვრების ისტორიიდან

„ევოლუციური იდეების ფორმირების მნიშვნელოვან ეტაპად იქცა ჩარლზ დარვინის შრომები. მეცნიერმა შენიშნა, რომ ბევრი ორგანიზმი წარმოდგენილია მეტ-ნაკლებად მსგავსი სახეობებით, რომელთაგან თითოეული შეგუებულია კონკრეტულ გარემო პირობებს. დარვინს ეკუთვნის მოძღვრება ადაპტირებულ ნიშან-თვისებათა ფორმირებაში ბუნებრივი გადარჩევის როლის შესახებ. დარვინის აზრით, გადარჩევის მასალას წარმოადგენს ორგანიზმების არამიმართული ცვალებადობა.

მცირე ცვლილებები პოპულაციებში დღესაც შეინიშნება. მაგრამ დარვინი შორს წავიდა. მისი აზრით, ჩვენი პლანეტის ყველა თანამედროვე ბინადარი ნელ-ნელა, თანდათან თვითონ განვითარდა მარტივი ორგანიზმებიდან, ეს ჰიპოთეზა არცერთი ფაქტით არ დადასტურდა. მისი ფართო გავრცელება დროის სულისკვეთებამ მოიტანა, რომელიც ადამიანის გონების შესაძლებლობებს გაზვიადებულად უყურებდა და ყველა მოვლენის ახსნას ნატურალისტური მიდგომებით ცდილობდა.

დარვინმა სახელგანთქმული კემბრიჯის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველი ფაკულტეტი დაამთავრა. მიუხედავად იმისა, რომ შემდგომ მისმა აზრებმა „ევოლუცია“ განიცადეს, მეცნიერი სიცოცხლის წარმოშობის უპირველეს მიზეზად ღვთის შემოქმედებით აქტს თვლიდა. ის წერდა: „იმის აღიარების შეუძლებლობა, რომ უზარმაზარი და საოცარი სამყარო ჩვენი, გონიერი არსებების, ჩათვლით შემთხვევით წარმოიშვა, მე მიმაჩნია ღვთის არსებობის მთავარ დამამტკიცებელ საბუთად“.

XX საუკუნის პირველ ნახევარში ცხადი გახდა, რომ ბუნებრივი გადარჩევის თეორიით ვერანაირად ვერ აიხსნებოდა ზესახეობრივი ტაქსონების ფორმირება. გენეტიკის მონაცემები მკვეთრად გაემიჯნენ დარვინისეულ თვისებათა თანდათანობით ცვლილებების მექანიზმს.

მთელი რიგი მეცნიერებისა - ს.ჩეტვერიკოვი, ჯ.ჰოლდეინი, ჯ.ჰექსლი, ფ.დობჟანსკი, ე.მაირი, ი.შმალჰაუზენი, ა.ნ. და ა.ს სევერცოვები, ლ.ტატარინოვი და სხვები ცდილობდნენ თავი დაეღწიათ დარვინის ჰიპოთეზის უსაფუძვლობისათვის და შექმნეს, ეგრეთ წოდებული, ევოლუციის სინთეზური თეორია. ეს იყო მცდელობა, აეგოთ ევოლუციური თეორია გენეტიკის მონაცემთა გათვალისწინებით, რომელიც მუტაციურ ცვლილებებს და ბუნებრივ გადარჩევას პოპულაციურ დონეზე განიხილავდა. ამავდროულად მეცნიერებაში ყალიბდებოდა სინთეზური თეორიის საწინააღმდეგო შეხედულებები. 1920-იან წლებში აკადემიკოსი ლ.ს. ბერგი მართებულად ამტკიცებდა, რომ შემთხვევითი და არამიმართული ხასიათის ცვლილებებს შეუძლიათ მხოლოდ და მხოლოდ დაარღვიონ ორგანიზმის გამართული მუშაობა და არასდროს არ სრულყოფენ და არ ხვეწენ მას. XX საუკუნის მეორე ნახევარში ევოლუციური თეორია დაიშალა მრავალ ურთიერთსაპირისპირო და ურთიერთგამომრიცხავ ჰიპოთეზებად, რომლებიც ვერანაირად ვერ აყალიბებდნენ რთული სისტემის ევოლუციის ძირითად მექანიზმს.

ახალი მეცნიერული მონაცემები ცხადყოფდნენ იმ ჰიპოთეზის უმწეობას, რომელიც ითვალისწინებდა ბუნებრივი გადარჩევის საშუალებით თითოეული ნიშან-თვისების ჩამოყალიბებას. ამის გამო 1968 წელს მოლეკულურ ბიოლოგიაში მოღვაწე მეცნიერებმა მ. კიმურამ, ტ. ჯუქსმა და დ. კინგმა შემოგვთავაზეს ევოლუციის ჰიპოთეზა ნეიტრალური მუტაციების საფუძველზე. ეს მუტაციები არ ექვემდებარებოდა ბუნებრივი გადარჩევის პროცესებს. ამ „ნეიტრალურმა ევოლუციურმა თეორიამ“ მძაფრი კრიტიკა გამოიწვია ბუნებრივი გადარჩევის „შემოქმედებითი როლის“ (დარვინის მიხედვით) მომხრე მეცნიერების მხრიდან.

1972 წელს ორი ცნობილი პალეონტოლოგი ნ.ელდრიჯი ამერიკის ბუნებისმცოდნეობის ისტორიის მუზეუმიდან და ს.გულდი ჰარვარდიდან, იმ ფაქტზე დაყრდნობით, რომ არ არსებობს მსხვილ ტაქსონებს შორის გარდამავალი ფორმები, მივიდნენ დასკვნამდე: ევოლუცია თანდათანობითი ცვლილებების გზით შეუძლებელია წარმართულიყო. მათ კონცეფცია წამოაყენეს ევოლუციის არათანაბარი ტემპის შესახებ, რომელიც მიმდინარეობდა სტაბილურობის ხანგრძლივი პერიოდების და სწრაფი ევოლუციური ნახტომების მონაცვლეობით, ანუ ეს იყო „წყვეტილი წონასწორობის“ პიპოთეზა. კამათი ამ თემაზე დღესაც არ წყდება, მაგრამ ასეთი ნახტომების მექანიზმი ჯერ კიდევ უცნობია.

გერმანელი პალეონტოლოგი ო.შინდევოლფი და ამერიკელი გენეტიკოსი რ.გოლდშმიდტი ცდილობდნენ ერთმანეთთან შეეთანხმებინათ ევოლუციური თეორია და ნამარხი გარდამავალი ფორმების არარსებობის ფაქტი. მათ ევოლუციის სინთერზური თეორიის მცირე მუტაციური ცვლილებების საპირისპიროდ შემოგვთავაზეს ჰიპოთეზა „სისტემური მუტაციების“ შესახებ, რომელსაც მივყავართ გენომის დიდ გარდაქმნამდე ე.წ. „დამაიმედებელი სიმახინჯეების“ წარმოქმნამდე. შინდევოლფის აზრით, „პირველი ჩიტი ქვეწარმავლის კვერცხიდან გამოფრინდა“. ძნელი გასაგები არ უნდა იყოს, თუ რა სიმრავლის წარმოუდგენელ არსებებს გააჩენდა მსგავსი შემთხვევითი პროცესები. ამის გათვალისწინებით გენეტიკოსები იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ თუკი ასეთი ნახტომები მართლაც მიგვიყვანდა თანამედროვე ფლორისა და ფაუნის წარმოშობამდე, ეს შესაძლებელი იქნებოდა ისევ და ისევ შემოქმედი ღმერთის ჩანაფიქრის შესაბამისად.

რუსმა მეცნიერებმა ი.ალტუხოვმა და ნ.ვორონცოვმა ივარაუდეს, რომ ევოლუციური განვითარება შესაძლებელია მოხდეს გენომის განსაზღვრულ ნაწილში ნახტომისებური ცვლილებების გზით. ნ.ვორონცოვმა აგრეთვე წამოაყენა ჰიპოთეზა მოზაიკური ევოლუციის თაობაზე (ორგანიზმის ფრაგმენტების ცვლილებების საშუალებით).

თანამედროვე ევოლუციური თეორია წარმოადგენს ურთიერთგამომრიცხავ და ურთიერთსაპირისპირო კონცეფციების ერთობლიობას, რომელთაგან ვერცერთი ვერ ხსნის ორგანიზმთა წარმოშობას.

სავარაუდო მაკროევოლუციის ერთადერთ დამამტკიცებელ საბუთად პალეონტოგიური ნამარხები გამოდგებოდა, რომლებიც ცხადყოფდნენ, თუ როგორ გადადიოდა ერთი სახეობა მეორეში, მაგრამ ასეთი გარდამავალი ფორმები არასდროს და არსად არ არის ნაპოვნი.

რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, ავტორიტეტული გენეტიკოსი და ევოლუციონისტი ე.კ.ხუსნუტდინოვი აღიარებს, რომ მეცნიერული მონაცემების ჩარჩოებში სავსებით „შესაძლოა ვიფიქროთ,“ რომ ეს სამყარო ევოლუციის პროდუქტი არ არის, არამედ იგი ღვთის შემოქმედებაა. რადგანაც თანამედროვე მეცნიერებს შესანიშნავად ესმით ევოლუციური თეორიის დასაბუთების მთელი სირთულეები, ისინი სულ უფრო ხშირად უბრუნდებიან წმიდა წერილს“ (გვ. 191-193).

 
2. ევოლუციური მოძღვრების დამადასტურებელ ფაქტად თავის დროზე მიჩნეული იყო რუდიმენტების არსებობა

„რუდიმენტები, ასე ეძახიან იმ ორგანოებს, რომლებიც ცხოველებში თითქოს არავითარ ფუნქციას აღარ ასრულებენ, მაგრამ მათ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდათ ორგანიზმის ევოლუციური წინაპრისთვის. მე-19 საუკუნეში მიჩნეული იყო, რომ ადამიანს 180-მდე რუდიმენტული ორგანო გააჩნდა. ამ ორგანოებს მიაკუთვნებდნენ თვალის მესამე ქუთუთოს, ფარისებრ და ნუშისებრ ჯირკვლებს, მუხლის მენისკს, აპენდიქსს, კუდუსუნს და მრავალ სხვა ორგანოს, რომელთა ფუნქციებიც არ იყო აღმოჩენილი და შესწავლილი. როგორც დადგინდა, ადამიანს არა აქვს არცერთი უსარგებლო ორგანო და ყველას თავის ფუნქცია გააჩნია.

თვალის მესამე ქუთუთო ანუ ნახევარმთვარისებური ნაკეცი მდებარეობს თვალის შიგა კუთხეში და თვალის კაკალს ეხმარება შეტრიალდეს ნებისმიერი მიმართულებით. მის გარეშე მობრუნების კუთხე მკვეთრად შეზღუდული იქნებოდა. ის ატენიანებს თვალს და მონაწილეობს თვალში მოხვედრილი უცხო სხეულის ჩამოწმენდაში. ეს ნაკეცი გამოყოფს წებოვან ნივთიერებას, რომელიც აგროვებს უცხო ნაწილაკებს პატარა გროვებად და აადვილებს თვალის ზედაპირიდან მათ უსაფრთხო მოცილებას. ნახევარმთვარისებური ნაკეცი შეუძლებელია ჩაითვალოს ცხოველთა მოხამხამე აპკის ნაშთად იმ მიზეზის გამო, რომ ეს ორგანოები სხვადასხვა ნერვებით ინერვირდება.

როგორც აღმოჩნდა, აპენდიქსი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ადამიანის იმუნურ სისტემაში, განსაკუთრებით კი ორგანიზმის ინტენსიური ზრდის პერიოდში. მას გააჩნია დამცველი ფუნქცია და ახორციელებს ბრმა ნაწლავის ბაქტერიული ფლორის კონტროლს. სტატისტიკა აჩვენებს, რომ აპენდიქსის ამოცლის შემთხვევაში იზრდება ავთვისებიან წარმონაქმნთა რისკი.

ამერიკაში 30-იან წლებში ბავშვების ნახევარზე მეტს მოაცილეს „სრულიად უსარგებლო“ ნუშისებრი ჯირკვლები. დროთა განმავლობაში ნიუ-იორკის ონკოლოგიური სამსახურის თანამშრომლებმა აღმოაჩინეს, რომ ის ადამიანები, რომლებსაც ამოცლილი ჰქონდათ ნუშისებრი ჯირკვლები, დაახლოებით სამჯერ მეტად იყვნენ დაავადებულნი ლიმფოგრანულო მატოზით - ავთვისებიანი დაავადებით.

1889 წელს ფრანგმა ექიმმა ფ. გლენარმა წამოაყენა ორიგინალური კონცეფცია იმის შესახებ, რომ ადამიანის საჭმლის მომნელებელი სისტემა სრულყოფილი არ არის, რასაც ის ხსნიდა ადამიანის ცხოველური წარმოშობით. ამის შესახებ მან 30-მდე სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა. ადამიანს, რომელსაც აწუხებდა ტკივილი კუჭის არეში, უსვამდნენ დიაგნოზს: „გლენარის სინდრომს“ (ნაწლავებისა და სხვა ორგანოების დაწევა). მათ ენიშნებოდათ ქირურგიული ჩარევით ბრმა ნაწლავის ფიქსაცია და გასტროპექსია - ეს რთული ოპერაციები მიზნად ისახავდა ბუნების „არასრულყოფილების“ გამოსწორებას.

ი. მეჩნიკოვმა წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომლის თანახმად, ადამიანის საჭმლის მომნელებელი სისტემა ჯერ კიდევ ევოლუციური განვითარების ეტაპებს გადის და ცუდადაა შეგუებული კვების რაციონს. ამ ჰიპოთეზით შთაგონებულმა ინგლისელმა ექიმმა ლეინმა დაიწყო ოპერაციების კეთება. იგი ადამიანებს უმოკლებდა მსხვილ ნაწლავს. პირველ რიგში ლეინს მიაჩნდა, რომ ადამიანებს ათავისუფლებდა ლპობის ბაქტერიებისაგან, რომლებიც მსხვილ ნაწლავებში ბინადრობენ. მას მიაჩნდა, რომ ამ გზით შესაძლებელი იყო უამრავი დაავადების განკურნება: დაწყებული თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულით და დამთავრებული შიზოფრენიით. მარტო ლეინმა დაახლოებით ამ ტიპის 1000-ზე მეტი ოპერაცია გააკეთა. მას მიმდევრებიც ბევრი ჰყავდა.

ეს მონათხრობი დღეს განცვიფრებასა და გაოგნებას იწვევს. უნდა ითქვას, რომ ამ ექსპერიმენტების უკან ათასობით საბრალო მსხვერპლია, მათ შორის დაღუპულებიც“ (გვ. 200-201).

 
3. ევოლუციური მოძღვრების დასამტკიცებლად მოგონილი ბიოგენეტიკური კანონის არამართებულობა

„დარვინის თანამედროვე ინგლისელი მეცნიერი ერნსტ ჰეკელი სწავლობდა ემბრიონების გამოსახულებებს და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ემბრიონთა განვითარებაში აისახება წარსული ევოლუციის ნიშან-თვისებები.

 ჰეკელის ბიოგენეტიკური კანონი შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა: თითოეული ორგანიზმი თავის ემბრიონული განვითარების დროს იმეორებს სტადიებს, რომლებიც მისმა სახეობამ გაიარა ევოლუციის პროცესში. კანონი საკმაოდ შთამბეჭდავად ჟღერს. ამის დასამტკიცებლად ჰეკელმა გამოაქვეყნა ადამიანის ემბრიონის გამოსახულება, რომელზეც გარკვევით ჩანდა ლაყუჩები და კუდი. ჰეკელის ამ წიგნის გამოქვეყნებამ დიდი აღშფოთება გამოიწვია. როდესაც პროფესიონალმა ემბრიოლოგებმა იხილეს ადამიანის ჩანასახის ეს გამოსახულება, ჰეკელი ამხილეს ფაქტების ფალსიფიკაციაში. ავტორმა აღიარა, რომ სურათი რამდენადმე „ტუშით დაამუშავა“ (მარტივად რომ ვთქვათ, მიახატა ლაყუჩების ხვრელები), თავი კი ასე იმართლა: „რა მოხდა, ყველა ხომ ასე იქცევა!“ იენის უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭომ ჰეკელი დამნაშავედ სცნო მეცნიერულ თვალთმაქცობაში და პროფესორთა შემადგენლობიდან გარიცხა“.

საზღვარგარეთულ სამეცნიერო ლიტერატურაში ბიოგენეტიკური კანონი თითქმის აღარ განიხილება. მეცნიერთა უმრავლესობა გადაჭრით მიიჩნევს, რომ ის საერთოდ შეუძლებელია ხორციელდებოდეს ემბრიონში, რადგან ეწინააღმდეგება თეორიული ბიოლოგიის მთელ რიგ დებულებებს. რუსი მეცნიერები აგრძელებენ კავშირების ძიებას ჰიპოთეზურ ევოლუციასა და ემბრიონის აგებულებას შორის. ამ მხრივ რაიმე მნიშვნელოვანს ვერ მიაღწიეს. ცნობილი ემბრიოლოგი ა.ს.სევერცოვი ამბობს, რომ მეცნიერები მხოლოდ „ხელების ცეცებით“ ცდილობენ იპოვონ რაიმე ურთიერთკავშირი ევოლუციასა და ემბრიონს შორის.

ემბრიონის განვითარების კვლევისას ბოლო დროს აღმოჩენილი კანონზომიერებები არ ეთანხმება ბიოგენეტიკურ კანონს. ამიტომ გასაკვირი არაა მეცნიერთა სკეპტიკური დამოკიდებულება ამ კანონის მიმართ. ცნობილი ავტორიტეტი თანამედროვე ემბრიოლოგი ს.გილბერტი მეტად კატეგორიულია: „ემბრიოლოგიისა და ევოლუციური ბიოლოგიის დამღუპველი კავშირი შეიქმნა მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში გერმანიაში მოღვაწე ებრიოლოგისა და ფილოსოფოსის, ერნსტ ჰეკელის, მიერ“. ემბრიოლოგიაში ევოლუციური იდეის ერთერთი ყველაზე დამღუპველი შედეგი არის აბორტების გამართლება. მეცნიერ-ევოლუციონისტთა აზრით, ადრეულ სტადიებზე ორსულობის შეწყვეტა ნიშნავს არა ადამიანის, არამედ ჯერ კიდევ ცხოველის სიკვდილს. მართლმადიდებელი ეკლესია ბავშვთა მკვლელობის ამ ფაქტს ერთ-ერთ უმძიმეს ცოდვად მიიჩნევს.

ჰეკელის მცდარი კანონის ანალიზისას გვახსენდება საბჭოთა აკადემიკოსი თ.დ.ლისენკო, რომელსაც ასევე სურდა ევოლუციის იდეას „დახმარებოდა“. მან ააღორძინა ლამარკის იდეა გარემო პირობების განმსაზღვრელი როლის შესახებ და „აღმოაჩინა“ ნახტომისებური გადაქცევა ხორბლისა ჭვავად, ქერისა - შვრიად და საკუთარი სიცრუით შთაგონებულმა პაწაწინა ფრინველის, ყარანას, კვერცხიდან გუგულიც კი გამოჩეკა. ერთ-ერთ სამეცნიერო კონფერენციაზე მეცნიერმა გენეტიკოსმა ლისენკოს ჰკითხა, რატომაა, რომ მას და მის ასპირანტებს ყველაფერი გამოსდით, ხოლო სხვებს, საბჭოთა კავშირშიც და საზღვარგარეთაც, კი - არა? „სახალხო აკადემიკოსმა“ უპასუხა: იმისათვის, რომ მიიღოთ გარკვეული შედეგი, საჭიროა გსურდეთ სწორედ ამ შედეგის მიღება. თუ თქვენ გინდათ მიიღოთ განსაზღვრული შედეგი, თქვენ მას მიიღებთ“. მაგრამ კეთილსინდისიერი მკვლევარი ამ გზით არ წავა. მას ემახსოვრება ნიკოლოზ კოპერნიკის სიტყვები: „ჩემი ამოცანაა - ვიპოვო ჭეშმარიტება უმაღლესი ღმერთის შემოქმედებაში“ (გვ. 202-205).

 
4. გეოქრონოლოგიური და ბიოსტრატიგრაფიული დასაბუთება

ევოლუციური მოძღვრების მიმდევრები თავისი სწავლების დასაბუთებისათვის მიმართავენ - გეოქრონოლოგიას (დედამიწის ქერქის ზედაპირულ ნაწილში ვერტიკალურ ჭრილში განლაგებული გეოლოგიური შრეების დათარიღებით დედამიწის ასაკის დასაბუთება) და ბიოსტრატიგრაფიას (ცოცხალ არსებათა ნამარხი ფორმების მიხედვით გეოლოგიური შრეების დათარიღება).

„მაკროევოლუციის ჰიპოთეზის, ისევე როგორც ნებისმიერი სამეცნიერო კონცეფციის დასამტკიცებლად ან უარსაყოფად აუცილებელია თეორიული დამუშავება და ექსპერიმენტული გამოკვლევა. რას შეუძლია დაამტკიცოს განვლილი ევოლუციის არსებობის ფაქტი? რა თქმა უნდა, გეოლოგიურ ფენებში ნამარხ ორგანიზმებს. ასეთი შემოწმებისათვის აუცილებელია გამოკვლეულ იქნას გეოლოგიური წიაღის წარმოქმნის პირობები, არსებათა ნამარხი ფორმების განლაგების თანმიმდევრობა და მათ შორის გარდამავალი რგოლების არსებობა.

 დარვინის დროს გეოლოგიურ-პალეონტოლოგიური მასალა ძალიან მწირი იყო. მას შემდეგ მეცნიერებმა აღმოაჩინეს მილიონობით გაქვავებული ორგანიზმი.

გეოლოგიური მეცნიერების დამაარსებელმა, ჩარლზ ლაიელმა, გეოქრონოლოგიას საფუძვლად დაუდო უნიფორმიზმის პრინციპი (მთელი გასული დროის მანძილზე თანამედროვე გეოლოგიური პირობების ექსტრაპოლაცია) და პალეონტოლოგიური ნეშტების მიხედვით გეოლოგიური ფენების დათარიღება (ხელმძღვანელობდა ნამარხებით).

ლაიელი და დარვინი ახლო მეგობრები იყვნენ და არ არის გასაკვირი, თუ ლაიელმა გეოლოგია დააფუძნა დარვინის ჰიპოთეზის ჯერ კიდევ დაუმტკიცებელ ფაქტობრივ მასალებზე. დაადგინო ასაკობრივი თანაფარდობა შრეებისა, რომლებიც ერთმანეთისგან ძალიან დიდი მანძილითაა დაშორებული, როგორც წესი, შეუძლებელია. ორგანიზმთა ნეშტების არსებობა განალაგებს სრულიად კონკრეტულ რეპერებს.

ასე მაგალითად, დევონური სისტემის ქანები პირველად გამოყვეს დევონშირის საგრაფოში (ინგლისი), ხოლო პერმული - პერმის ოლქში (შუაგულ რუსეთში). ამ ქანებს შორის ასაკობრივი თანაფარდობა მეცნიერებმა განსაზღვრეს ორგანული ნეშტების მიხედვით. დევონშირის დანალექებში დიდი რაოდენობით იყო თევზები, ხოლო პერმისაში - ქვეწარმავლები. ევოლუციური წარმოდგენების თანახმად, პერმული დანალექები უფრო ახალგაზრდაა, ამის გამო სკალაზე ის მოთავსებული უნდა იყოს დევონურზე ზემოთ. ევოლუციური თეორია თევზებიდან ქვეწარმავლების განვითარებამდე 100-120 მილიონ წელს გამოჰყოფს და ეს მნიშვნელობა აღებული არის პერმულ და დევონურ დანალექების ასაკებს შორის სხვაობად. ასე აღმოჩნდა გეოქრონოლოგიური სკალა მიჯაჭვული ჰიპოთეზური ევოლუციის მილიარდ წლებს.

ავტორიტეტული სედიმენტოლოგი (სედიმენტოლოგია - დანალექების შემსწავლელი გეოლოგიური დისციპლინა) ს.ი.რომანოვსკი ასეთი მიდგომების არაკორექტულობაზე წერს: „ლაიელი ნორმად იღებდა თანამედროვე დედამიწის მდგომარეობას და რადგანაც მან მიიღო დარვინის ევოლუციური თეორია, უნებლიეთ დაიწყო დედამიწის ისტორიის შეცვლა სიცოცხლის ისტორიით. ლაიელიდან ეს ცოდვა სხვა თაობის გეოლოგებზეც გადავიდა, ბევრი მათგანი მისგან დღემდე ვერ განთავისუფლდა“.

 „გეოქრონოლოგიური სკალის სისწორის დასამტკიცებლად ხშირად მოჰყავთ რადიოიზოტოპიის მეთოდებით დათარიღების შედეგები. ეს მეთოდებია: ურან-ტყვიის, თორიუმ-ტყვიის, კალიუმარგონის, რუბიდიუმ-სტრონციუმის, ურან-ქსენონის, რენიუმ-ოსმიუმის, რადიონახშირბადის და სხვ. მაგალითად, ურანის დაშლის ერთ-ერთი პროდუქტია ტყვიის რადიაქტიური იზოტოპი. ურანისა და ტყვიის თანაფარდობით მსჯელობენ დაშლის პროცესის ხანგრძლივობისა და ქანის ასაკის შესახებ.

რადიაციული მეთოდების გამოყენება დაიწყეს მას შემდეგ, რაც დედამიწის სხვადასხვა პლასტების ასაკი სახელმძღვანელოდ აღებული ნამარხების დახმარებით ევოლუციური პრინციპით სრულიად იყო „განსაზღვრული“. თუ საკვლევ ობიექტში საწყისი იზოტოპის და მისი დაშლის პროდუქტის პროპორცია დაახლოებით ისეთივე აღმოჩნდებოდა, როგორც იმ წარმონაქმნში, რომლის ასაკიც უკვე „ცნობილი“ იყო, მაშინ ეს ობიექტი ეტალონის თანატოლად ჩაითვლებოდა. ამგვარად, რადიაციული მეთოდები მცდარ სისტემებს მიეწერა.

ბევრ შემთხვევაში იზოტოპების მეთოდების გამოყენება შეუძლებელია, იმიტომ რომ ა) ურანისა და ტყვიის თავდაპირველი შემცველობის დადგენა ქერქის ქანებში შეუძლებელია; ბ) მიწისქვეშა წყლებით დროთა განმავლობაში ხდება იზოტოპების გამორეცხვა. ამის გამო დანალექ ქანებში (რომლებშიც პოულობენ გაქვავებულ ნეშტთა უმრავლესობას) ასაკის განსაზღვრა იძლევა შედეგების ძალიან დიდ გაფანტულობას.

მაგალითად, ახალი ზელანდიის ახალამოფრქვეული ლავა დაათარიღეს 1-3,5 მილიონი წლით, ხოლო 1986 წელს ამოფრქვეული სენტ-გელენსის ლავა - 0,4-3 მილიონი წლით, კოლორადოს პლატოს მეოთხეული ბაზალტების ასაკი, რომელიც გეოქრონოლოგიურ სკალაზე 10 ათას წელს შეესაბამება, იზოტოპური მეთოდით - 117-260 მილიონი წლით დათარიღდა. ახალ ურთიერთგამომრიცხავ მონაცემთა მიღების გამო სპეციალისტებს უწევთ დათარიღების ამ მეთოდიკის ხელახლა გადახედვა“ (გვ. 217-221).

ტაბულის სახით მოვიყვანთ შედარებას ევოლუციურ შეხედულებასა და ბიბლიურ მოწმობას შორის დროის ვერტიკალურ ჭრილში თანამიმდევრობის და არა დროის ხანგრძლივობის თვალსაზრისით:

გეოქრონოლოგიური და ბიოსტრატოგრაფიული შედარებითი სქემა

ევოლუციური განვითარების სავარაუდო საფეხურები   შემოქმედების დღეები და ქმნილებათა რიგები
     
8.

?
  მერვე დღე
„რამეთუ თავადი უფალი ბრძანებითა და ჴმითა ანგელოზთ მთავრისაჲთა და საყჳრითა ღმრთისაჲთა გარდამოჴდეს ზეცით, და მკუდარნი იგი ქრისტეს მიერნი აღდგენ პირველად; და მაშინღა ჩუენ, ცხოველნი ესე, რომელნი დაშთომილ ვიყვნეთ, მათ თანავე აღვიტაცნეთ ღრუბლითა შემთხუევად უფლისა ჰაერთა ზედა და ესრეთ მარადის უფლისა თანა ვიყოფვოდით“ (Iთეს. 4,16-17).
„და ისწრაფდეთ მოსლვასა მას დღისა მის ღმრთისასა, რომელსა შინა ცანი მჴურვალენი დაიჴსნენ და წესნი დაიწუნენ და დადნენ. ახალთა ცათა და ახალსა ქუეყანასა მსგავსად აღთქუმისა მისისა მოველით, რომელსა შინა სიმართლე დამკჳდრებულ არს“ (IIპეტ. 3,12-13).
     
7. კაცობრიობის ისტორია მდგრადი ბუნების ფონზე   მეშვიდე დღე
„და განასრულნა ღმერთმან დღესა მეშჳდესა საქმენი მისნი, რომელნი ქმნნა, და დასცხრა დღესა მეშჳდესა ყოველთაგან საქმეთა მისთა, რომელნი ქმნნა“ (დაბ. 2,2).
     
6. კაინოზოური ერა
თანამედროვე ქვეწარმავლები, ცხოველები (ძუძუმწოვრები), ფრინველები, ადამიანი
  მეექვსე დღე
„და თქუა ღმერთმან: გამოიღეთ ქუეყანამან სამშჳნველი ცხოველი ნათესაობისაებრ ოთხფერხთა და ქუეწარმავალთა და მჴეცთა ქუეყანისათა ნათესაობით. და იქმნა ეგრეთ...
და თქუა ღმერთმან: ვქმნეთ კაცი ხატებისაებრ ჩუენისა და მსგავსებისაებრ...“
(დაბ. 1,24;26).
     
5. მეზოზოური ერა
დინოზავრები
   მეხუთე დღე
„და თქუა ღმერთმან: გამოიღედ წყალთა ქუეწარმავლები სამშჳნველთა ცხოველთა და მფრინველნი მფრინვალენი ქვეყანასა ზედა... და იქმნა ეგრეთ. და შექმნნა ღმერთმან ვეშაპნი დიდნი და ყოველი სული ცხოველთა ქუეწარმავალთა...“ (დაბ. 1,20-21)
     
4.

?
  მეოთხე დღე
„და თქუა ღმერთმან: იქმნნედ მნათობნი სამყაროსა შინა ცისასა... და შექმნა ღმერთმან... მნათობი დიდი მთავრობად დღისა და მნათობი უმრწემესი მთავრობად ღამისა და ვარსკულავნი. და დაასხნა იგინი ღმერთმან სამყაროსა ცისასა“ (დაბ. 1,14-17).
     
3. პალეოზოური ერა
სილურის, დევონის, კარბონის, და პერმის პერიოდები:
მცენარეული საფარი და მარტივი ორგანიზმები;
თევზები, ქვეწარმავლები.
  მესამე დღე
„და თქუა ღმერთმან: შეკერბით წყალი ქუეშე კერძო ცისა შესაკრებელსა ერთსა და გამოჩნდინ ჴმელი. და იქმნა ეგრეთ...
და უწოდა ღმერთმან ჴმელსა ქუეყანა და შესაკრებელსა წყალთასა უწოდა ზღუებ...
და თქუა ღმერთმან: ქუეყანამან გამოიღედ მწუანვილი თივისა, მთესველი თესლისა... და ხე ნაყოფიერი მყოფელი ნათესავობისა... და იქმნა ეგრეთ“ (დაბ. 1,9-10;11).
     
2. არქეო და პროტეროზოური ერა

?
  მეორე დღე
„და თქუა ღმერთმან: იქმენინ სამყარო შორის წყლისა და იყავნ განმყოფელ შორის წყლისა. და იქმნა ეგრეთ... და უწოდა ღმერთმან სამყაროსა ცაჲ“... (დაბ. 1,6;8).
     
1. „დიდი აფეთქება“

?
  პირველი დღე
„დასაბამად ქმნა ღმერთმან ცაჲ და ქუეყანა...
და თქუა ღმერთმან: იქმენინ ნათელი. და იქმნა ნათელი“ (დაბ. 1,1;3).



5. ევოლუციური მოძღვრება გულისხმობს სახეობათა შორის გარდამავალი ფორმების არსებობას

„უეჭველია, თუ ევოლუცია რეალური იქნებოდა, ჩვენ უნდა გვეპოვა მილიონობით გაქვავებული ფორმები, რომელებიც გვიჩვენებდა, თუ როგორ გადადიოდა სიცოცხლის ერთი ფორმა მეორეში. ნამარხი ნეშტების უზარმაზარ რაოდენობაში არ გვხვდება არც ერთი სავარაუდო გარდამავალი ფორმა. კვლევები იმდენად გულმოდგინე და ხანგრძლივი იყო, თუკი შუალედური ფორმები ოდესმე არსებობდნენ, შეუძლებელია, იგი ვერ აღმოეჩინათ. ჰარვარდის უნივერსიტეტის გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის პროფესორის, ს.გულდას, მტკიცებულებით, განამარხებულსახეობათა დიდი ნაწილი ჩნდება „სავსებით ფორმირებული“ და ასევე „ამთავრებენ თავიანთ ისტორიას“.

მცენარეთა მრავალფეროვანი სამყაროც ვერ მოექცა ევოლუციის კალაპოტში. მაგალითად, განამარხებული ყვავილოვანი მცენარეები უცბად ჩნდებიან დიდი რაოდენობით და თანაც მთლიანად ფორმირებულები. ეს შეუძლებელია აიხსნას ევოლუციური პალეონტოლოგიის პოზიციებიდან. მეცნიერები მივიდნენ დასკვნამდე, რომ მცენარეთა ნამარხი ფორმები ცხადი მტკიცებულებაა სამყაროს შექმნისა და არა თავისთავად მიმდინარე ევოლუციისა.

დოქტორმა კ.პატერსონმა, ბრიტანეთის საბუნებისმეტყველო ისტორიის მუზეუმის მთავარმა პალეონტოლოგმა, დაწერა სქელტანიანი წიგნი ევოლუციის შესახებ. კითხვაზე, თუ რატომ არ შეიტანა წიგნში გარდამავალ ფორმათა ნახატები, მან გულახდილად აღიარა, „რომ ვიცოდე თუნდაც ერთი მათგანი ცოცხალი ან გაქვავებული, მას ამ წიგნში აუცილებლად შევიტანდი“. პალეონტოლოგების ასწლოვანი ძიების სრული წარუმატებლობა აშკარად აჩვენებს, რომ ბუნებაში გარდამავალი ფორმები არც არასოდეს არსებობდა. შუალედური რგოლების არარსებობა დარვინსაც აწუხებდა, მაგრამ იგი იმედოვნებდა, რომ ასეთი რგოლები მომავალში აუცილებლად აღმოჩნდებოდა, თუმცა ეს ასე არ მოხდა.

ევოლუციის თეორიის შემოწმება და დამტკიცება მხოლოდ პალეონტოლოგიას შეუძლია, მხოლოდ მას ძალუძს ბოლო სიტყვა თქვას ევოლუციიის მსვლელობასა და მის უტყუარობაზე. გარდამავალი ფორმები არ არსებობს. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, გენეტიკოსი ლ.ი.კოროჩკინი მიუთითებს, რომ „ევოლუციური მოვლენები... ფორმულირდება როგორც სპეკულაციური კონცეფცია, რომელიც ექსპერიმენტულ შემოწმებას არ ექვემდებარება“. ევოლუციის უზარმაზარი შენობა ჰაერში გამოკიდებული აღმოჩნდა.

თავგამოდებული ევოლუციონისტი ს.გულდიც კი იძულებული გახდა ეღიარებინა, რომ „მსხვილ გადასვლებში გარდამავალი ეტაპების გაქვავებული მოწმობები არ არსებობს... ევოლუციური თეორიის დიდი და გამაღიზიანებელი პრობლემა ყოველთვის იყო ჩვენი უუნარობა, რომ ბევრ შემთხვევაში, თუნდაც საკუთარ წარმოდგენებში, ვერ შევქმენით ფუნქციური შუალედური ფორმები“ (გვ. 228-231-232).

 
6. ევოლუციური მოძღვრების წინაშე დგას სიცოცხლის წარმოშობის ამოუხსნელი ამოცანა

„ევოლუციური თეორიის ჩარჩოებში დღემდე ვერ მოხერხდა პასუხის გაცემა მთავარ კითხვაზე, საიდან გაჩნდნენ პირველი ორგანიზმები? თუკი ერთი ორგანიზმიდან მეორის განვითარება როგორღაც წარმოსადგენია, თავისთავადი ჩასახვა ცოცხალი ორგანიზმისა ძნელად ასახსნელი და გაუგებარია. შესაძლოა არაცოცხალმა მატერიამ წარმოშვას სიცოცხლე? სავსებით ცხადია, რომ ეს კითხვა ყოველთვის ეჭვს იწვევდა. კვანტური თეორიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ცნობილი მეცნიერი ჰეიზენბერგი ქებით იხსენიებს თავის კოლეგას, ასევე გენიალურ მეცნიერს, პაულის. ის წერს: „პაული სკეპტიკურად უდგება თანამედროვე ბიოლოგიაში გავრცელებულ დარვინისტულ შეხედულებებს, რომლის თანახმადაც სახეობათა განვითარება დედამიწაზე შესაძლო ყოფილა მხოლოდ მუტაციების წყალობით და ფიზიკურ-ქიმიური კანონების ზემოქმედების შედეგად“. მივუბრუნდეთ მეცნიერულ ფაქტებს და განვიხილოთ ნავარაუდევი აბიოგენეზის დასაწყისი.

მოლეკულური ევოლუციის თეორიის თანახმად, პირველად ოკეანეში ან ხმელეთის ტენიან ადგილებში შემთხვევით წარმოიქმნა ამინომჟავათა მოლეკულები, შემდეგ ეს მოლეკულები შეჯგუფდნენ, შესქელდნენ და წარმოქმნეს ე.წ. კოაცერვატები. აი აქ დაიწყო ცილების ჩამოყალიბება. როგორც ვიცით, ამინომჟავათა შემთხვევითი ნაკრებიდან კონკრეტული ცილის მოლეკულის წარმოქმნის ალბათობა სულ რაღაც 10-325 ტოლია. საჭიროა აღვნიშნოთ, რომ ბუნებაში არსებობს არა მარტო სიცოცხლისათვის აუცილებელი 20 ამინომჟავა, არამედ სხვა დაახლოებით 300. მათ უმრავლესობას სიცოცხლისათვის არანაირი მნიშვნელობა არ გააჩნია. გარდა ამისა, როგორც ექსპერიმენტებმა აჩვენა, ამინომჟავები ერთმანეთს უფრო ძნელად უერთდებიან, ვიდრე იმ ნივთიერებათა მოლეკულებს, რომლებიც იგულისხმება, რომ უნდა ყოფილიყო პირველყოფილ „ბულიონში“. ამ გზით კიდევაც რომ მომხდარიყო ცილის წარმოქმნა, ის ბიოლოგიურად არააქტიური იქნებოდა. საქმე ის არის, რომ ბიოლოგიურად აქტიური ცილები შეიცავენ მხოლოდ მარცხნივ მბრუნავ ამინომჟავებს, ხოლო ქიმიური კანონებით შესაძლოა ისეთი ნარევის მიღება, რომელიც მარცხნივ და მარჯვნივ მბრუნავ ამინომჟავებს ერთნაირი შემთხვევითი პროპორციებით შეიცავენ. ამის გამო არ შეიძლება მარცხნივ მბრუნავი ამონომჟავები თავისთავად გამოცალკევდნენ მარჯვნივ მბრუნავებისგან და ჩამოაყალიბონ ცილა, ანუ შესაბამისად სიცოცხლე თავისთავად ვერ წარმოიშვება.

მოლეკულების თვითგართულების პროცესი შეუძლებელია სხვა მიზეზთა გამოც. გავიხსენოთ თერმოდინამიკის მეორე საწყისი. ერთ-ერთი მისი ფორმულირება გვამცნობს: თავისთავად წარმოდგენილი ყოველი მოლეკულური სისტემა მიისწრაფვის უდიდესი ქაოსისკენ, მისი ენთროპია (ქაოსის ხარისხის მახასიათებელი სიდიდე) იზრდება. ამის გამო, მაგალითად, სითბო თავისთავად არ გადაეცემა ნაკლებად გამთბარი სხეულიდან უფრო გამთბარს.

მოლეკულების თვითგართულების პროცესი, ანუ მოწესრიგებულობის თვითფორმირება ეწინააღმდეგება თერმოდინამიკის მეორე საწყისს, რადგან ამ პროცესს თან უნდა ახლდეს ენთროპიის შემცირება“ (გვ. 237-238).

 
7. ევოლუციური მოძღვრების მიერ ჩამოყალიბებული სამყაროს განვითარების ზოგადი სქემატური კონცეფცია შეიცავს მსჯელობას ადამიანის წარმოშობის შესახებ.

სკოლის მოსწავლეთა მრავალ თაობას წლიდან წლამდე ასწავლიდნენ, რომ შრომამ ადამიანი მაიმუნისგან შექმნა. ჩვენს მეხსიერებას დიდი ხნით გაჰყვა სათხრელი ჯოხი და მჭრელი ქვები, როგორც შრომის პირველი იარაღები და მაიმუნში პირველი გამოკრთომა ცხოველისთვის უჩვეულო საზრიანობისა.

მე-19 საუკუნის ბოლოს ამ შეხედულებების გავრცელების მიუხედავად სერიოზული მეცნიერები არ ცნობდნენ ამ ჰიპოთეზის ჭეშმარიტებას. რ.ვირხოვი, ლ.აგასისი, კ.ბერი, რ.ოუენი. გ.მენდელი. ლ.პასტერი მიუთითებდნენ, რომ ჰიპოთეზა მცდარია და ეწინააღმდგება ფაქტიურ მონაცემებს.

მე-18 საუკუნემდე ადამიანები დარწმუნებული იყვნენ, რომ ღვთისგან ერთხელ შექმნილ სამყაროში ყველა ცოცხალი ორგანიზმი და მათ შორის ადამიანიც არსებობდა დიდი სტრუქტურული ცვლილებების გარეშე, მაგრამ მათ თავს მოახვიეს აზრი, რომ ცხოველთა სახეობები სულაც არ არის ღვთის ქმნილება, არამედ ისინი ერთმანეთისგან განვითარდნენ ევოლუციის პროცესში, ხოლო თვით ადამიანი მაიმუნისგან წარმოიშვა.

იდეამ იმდენად მყარად და ღრმად გაიდგა ფესვები, რომ დღემდე სქელტანიანი ენციკლოპედიების ფურცლებიდან ჭკვიანი თვალებით შემოგვცქერიან ჩვენი „ბებიები და ბაბუები“ - მაიმუნადამიანები განსაკუთრებულ ყურადღებას იჩენენ მათი ნეშტების მიმართ (გვ. 245-247).

ნამარხი ნეშტები. სენსაცია და რეალობა.
მე-19 საუკუნის დასასრულს დიდი ძალისხმევა დასჭირდათ „გამოტოვებული რგოლის“ („მისსინგ ლინკ“) მაიმუნსა და ადამიანს შორის გარდამავალი ფორმების მოსაძიებლად.

პითეკანტროპი (იავანელი ადამიანი).
ახალი ჰიპოთეზით შთაგონებულმა ჰოლანდიელმა ექიმანატომმა ეჟენ დიუბუამ მიატოვა ინსტიტუტის კათედრა, კეთილმოწყობილი ცხოვრება და გაემგზავრა კუნძულ იავაზე მაიმუნის მსგავსი წინაპრის ნეშტების საძებნელად. 1891 წელს მან აღმოაჩინა ცხოველთა გაქვავებული ნეშტების მთელი საბადო, მათ შორის ადამიანის ბარძაყის ძვალი და თავის ქალას სარქველი, რომელიც აშკარად მაიმუნისას ჰგავდა. აღტაცებულმა დიუბუამ იჩქარა საზოგადოებისთვის ეხარებინა „წინაპრის“- დიდი ზომის ადამიანის მსგავსი მაიმუნის - აღმოჩენის ფაქტი. დიუბუას სულაც არ აწუხებდა ის, რომ ბარძაყის ძვალი და თავის ქალა ერთმანეთისგან 15 მეტრის დაშორებით იპოვა.

1895 წელს დიუბუას მიერ ნაპოვნ თავის ქალას სარქველს იკვლევდა შედარებითი და პათოლოგიური ანატომიის უდაოდ დიდი ავტორიტეტი რ.ვირხოვი. მან მიუთითა ქალას ძვლების ნაკერთა სიღრმეებზე და განაცხადა, რომ ეს იყო ცხოველის თავის ქალა, სავარაუდოდ, გიგანტური გიბონისა, ხოლო ბარძაყის ძვალს ამ თავის ქალასთან არავითარი კავშირი არ ჰქონდა. ვირხოვმა ამ თემაზე დებატებში მონაწილეობაზე საერთოდ უარი განაცხადა, მაგრამ ცნობა საოცარი ნაპოვნის შესახებ, როგორც ევოლუციური თეორიის დამამტკიცებელი ფაქტისა, სწრაფად მოედო მთელ მსოფლიოს და წიგნების ფურცლებზე აღმოჩნდა.

მხოლოდ 1920 წელს გამოაშკარავდა, რომ მაშინ ე.წ. პითეკანტროპთან ერთად დიუბუამ იპოვა კიდევ ორი ადამიანის თავის ქალა და ადამიანის ბარძაყის ძვლები. მთელ მსოფლიოში ცნობილმა „პითეკანტროპის აღმომჩენმა“ საზოგადოება შეცდომაში შეიყვანა: მას რომ ყველა ეს ძვალი ერთდროულად წარედგინა, თავში აზრად არავის მოუვიდოდა ადამიანის ბარძაყის ძვლებსა და მაიმუნის თავის ქალას შორის კავშირების ძებნა.

ნაპოვნ რამდენიმე მაიმუნის თავის ქალას ასევე პითეკანტროპის ნეშტებს უწოდებდნენ. შემდგომმა დეტალურმა კვლევებმა აჩვენეს, რომ ეს გიბონის თავის ქალები იყო. მკვლევარებმა კიდევ ერთი განსაკურებულობა შენიშნეს:

ამ თავის ქალების ბაზალური ნაწილი ისე იყო მოცილებული, როგორც ამას ადამიანი აკეთებს, რათა ცხოველის ტვინი საკვებად გამოიყენოს. აშკარაა, რომ ამ გიბონებზე ადამიანები ნადირობდნენ, როგორც საკვებზე.

სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე ეჟენ დიუბუამ აღიარა, რომ ნაპოვნი თავის ქალა მართლაც დიდი გიბონის უნდა ყოფილიყო და არა ადამიანის, მაგრამ... სენსაცია უკვე შედგა (გვ. 247-248).

 
8. ეოანთროპი (პილტდაუნელი ადამიანი)

1912 წელს დიდ ბრიტანეთში, პილტდაუნის დასახლების შორიახლოს არქეოლოგმა დოუსონმა აღმოაჩინა ადამიანის თავის ქალა და გაქვავებული ყბა, ისეთივე, როგორც თანამედროვე ორანგუტანისა, თუმცა მას კბილები უფრო ბრტყელი ზედაპირისა ჰქონდა, ისეთივე, როგორც ადამიანს. ძნელი გასაგები იყო, ეს ყბა და თავის ქალა ერთ არსებას ეკუთვნოდა თუ არა, თუმცა ფერითა და ფაქტურით ისინი ერთმანეთის მსგავსნი იყვნენ. გეოლოგიური საზოგადოების სხდომაზე ნაპოვნ მასალას „დოუსონის ეოანთროპი“ უწოდეს და საზოგადოება კიდევ ერთი სენსაციის მოწმე გახდა. ნეშტი მეტად დიდი მზრუნველობით გადამალეს ბრიტანეთის მუზეუმის საცავში და მრავალი წლის მანძილზე იგი აღარავის უნახავს, მკვლევარებს აძლევდნენ მხოლოდ და მხოლოდ თაბაშირის ასლებს, რომლებზეც ასეულობით მონოგრაფია იწერებოდა, თუ როგორ მიმდინარეობდა მაიმუნის გაადამიანების პროცესი, რატომ განვითარდა ჯერ ტვინი და მერე დანარჩენი სხვა ყველაფერი. ამ მასალაზე რამდენიმე ასეული დისერტაცია იქნა დაცული.

მხოლოდ 1953 წელს ამოიტანეს ძვლები საცავიდან და ჩაუტარეს ქიმიური ანალიზი. შედეგებმა ყოველგვარ მოლოდინს გადააჭარბა. ეს იყო ნამდვილი შოკი. ეოანთროპი ნაყალბევი აღმოჩნდა! თავის ქალა ნამდვილად ძველი იყო, ხოლო ყბა - თითქმის თანამედროვე, ბოლომდე გაქვავებულიც არ იყო და ორანგუტანს ეკუთვნოდა. ის შეღებილი იყო სპეციალური ქიმიური საღებავით, რომელიც რადიოაქტიური აღმოჩნდა, ეს კი მის არაბრიტანულ წარმოშობას ააშკარავებდა. მაიმუნის კბილები რომ ადამიანის კბილებისთვის მიემსგავსებინათ, ის უბრალოდ გაქლიბეს. დღემდე ვერ გაურკვევიათ, რა იყო ეს, გააზრებული ტყუილი თუ გაჭიანურებული ხუმრობა.

 
9. ჰესპეროპითეკი (ნებრასელი ადამიანი)

1922 წელს ნაკადულის კალაპოტის დანალექებში არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს გაქვავებული კბილი. კბილის ფორმა ისეთი იყო, რომ ვერ მიაკუთვნებდნენ ვერც მაიმუნს და ვერც ადამიანს. მეცნიერებმა დასკვნები ნაჩქარევად გამოიტანეს, რომ ეს იყო მაიმუნ-ადამიანის კბილი. ნაპოვნის შესახებ ცნობა დაუყოვნებლივ გამოაქვეყნეს სამ მნიშვნელოვან სამეცნიერო ჟურნალში და იქვე დაბეჭდეს აღდგენილი (მხოლოდ ერთი კბილით!) წინაპრის ფერწერული გამოსახულება. ხუთი წლის შემდეგ იპოვეს ასეთივე კბილების მქონე არსების მთლიანი ჩონჩხი. ეს იყო გარეული ღორი, რომლის მოგვარეები ახლაც ცხოვრობენ პარაგვაიში. „ღორულმა წარმოშობამ“ რატომღაც სულაც არ შეუშალა ხელი ჰესპეროპითეკს, სამეცნიერო წიგნების ფურცლებზე ჩვენი წინაპრების რანგში მოხვედრილიყო. თუმცა ბრიტანეთის ენციკლოპედიის მე-14 გამოცემაში მას აღარ მოისხენიებენ როგორც მაიმუნის მსგავს ადამიანს. მეტად მოკრძალებულად ხსნიან, რომ ჰესპეროპითეკი „სხვა რიგის“ არსება აღმოჩნდა.

ევოლუციონისტები ანთროპოგენეზის პროცესში გამოჰყოფენ ოთხ სტადიას:

1. ხეზე მცხოვრები მაიმუნები - დრიოპითეკები: რამაპითეკი და ავსტრალოპითეკი.
2. უძველესი ადამიანები - არქანთროპები: გამართული ადამიანი, სინანთროპი, ჰეიდელბერგელი ადამიანი. მათ შორის კვლავ იხსენიებენ პითეკანთროპს.
3. ძველი ადამიანები - ნეანდერტალელები.
4. პირველი თანამედროვე ადამიანები - კრომანიონები.

 
10. დრიოპითეკები

რამაპითეკი. 1934 წელს დელის მახლობლად აღმოაჩინეს ორი ათეული კბილი და ყბის რამდენიმე ნამტვრევი. ამ მასალით „აღადგინეს“ ადამიანის მსგავსი მოკაკული, მოუხეშავი არსება - რამაპითეკი. მაიმუნის ყბა ადვილად შეიცნობა მისი ეშვების წყალობით, მაგრამ შუა ნაწილი, რაზეც ეშვებია განლაგებული, მოცემულ ფრაგმენტულ მასალაში არ იყო, და საერთოდ, ყბის ძვლის ამ ნატეხით შესაძლოა როგორც ადამიანის, ასევე მაიმუნის ყბის აღდგენა. აირჩიეს რაღაც შუალედური - მაიმუნადამიანი.

მე-20 საუკუნის 70-იან წლებში აღმოაჩინეს რამაპითეკის უფრო სრული ყბა, რომელიც, ფაქტობრივად, არ განსხვავდებოდა თანამედროვე ორანგუტანის ყბისგან, მაგრამ ეს უკვე არავის აინტერესებდა. საზოგადოება შეეჩვია თავის ახალ „წინაპარს“ - რამაპითეკს.

ავსტრალოპითეკი (სამხრეთელი მაიმუნი). „შუალედური ადამიანების“ დიდი რაოდენობით ნამარხები აღმოაჩინეს აფრიკაში, ხოლო შემდეგ სხვა ადგილებშიც. ამ მონაპოვარს თავიდან დიდ მნიშვნელობას არ ანიჭებდნენ, მაგრამ 1950-იან წლებში, როცა ნათელი გახდა, რომ უწინ ნაპოვნი „წინაპრები“ ვერ ამართლებდნენ ევოლუციონისტთა იმედებს, ავსტრალოპითეკების მიმართ ინტერესი გაიზარდა.

1974 წელს ეთიოპიაში იოჰანსონის ექსპედიციამ აღმოაჩინა ავსტრალოპითეკის შედარებით სრული ჩონჩხი, რომელსაც „ლუსი“ უწოდეს. შემონახული იყო ძვლების 40%. ჩონჩხს გააჩნდა არამაიმუნისთვის დამახასიათებელი ერთადერთი ნიშანი - ის შესაძლოა მიჩნეულიყო გამართულ მოსიარულედ. მისი მუხლის სახსარი ადამიანის სახსრის მსგავსად ეწყობოდა, ანუ გაშლის ფართო კუთხით. სხვა ყველა დანარჩენი ნიშნით ეს ძვლები ზუსტად ემთხვეოდა ჯუჯა შიმპანზეს ჩონჩხს, მათ შორის კბილების სისტემაც.

მუხლის სახსარი აღმოაჩინეს სხვა შრეში, ჩონჩხის პოვნის ადგილიდან ათეული მეტრით უფრო დაბლა, ეს კი მიღებული სკალით ნიშნავს, რომ მუხლის სახსარი სულ ცოტა ნახევარი მილიონი წლით ადრე არსებულ ორგანიზმს ეკუთვნოდა.

იოჰანსონის კვლევის ანგარიშში ნათქვამი იყო, რომ მუხლის სახსარი ამ ჩონჩხს არ ეკუთვნოდა, მაგრამ ეს სწრაფად დაივიწყეს და „ლუსის“ ყველა გამოქვეყნებულ გამოსახულებას მუხლის სახსარიც უხატია. გამოკვლევებმა აჩვენეს, რომ მუხლი თუნდაც რომ „ლუსის“ ეკუთვნოდეს, მისი აგებულება არსებითად განსხვავდება ადამიანის მუხლისგან. ასეთი სახსარი მსგავსი მოხრის კუთხით ორანგუტანებს გააჩნიათ, რომლებიც შესანიშნავად დაძვრებიან ხეებზე.

მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ „ლუსი“ არ იყო გამართულად მოსიარულე. ამაზე მრავალი ანატომიური ნიშანი მეტყველებს: მაიმუნისთვის დამახასიათებელი პროპორციები და ტერფის თითები მიუთითებენ მაიმუნისთვის ბუნებრივი ცხოვრების ნირზე, დროის დიდ ნაწილს ის ხეზე ატარებს.

ოლდუვაის ხეობაში, ვიქტორიას ტბის მახლობლად იპოვეს ავსტრალოპითეკის თავის ქალაზე უფრო მასიური ქალა. ამ ნეშტს ბოისის ზირჯანთროპი უწოდეს. ქალას აკლდა შუა ნაწილი, რის გამოც მისი მოცულობის განსაზღვრა შეუძლებელი იყო. ანთროპოლოგების მე-7 საერთაშორისო კონგრესზე ეს თავის ქალა მაიმუნის ტიპიურ ქალად სცნეს, ხოლო თვით ზირჯანთროპი - ავსტრალოპითეკად.

ზირჯანთროპის პოვნის ადგილთან ახლოს აღმოაჩინეს პატარა მაიმუნის მსგავსი ცხოველების ჩონჩხები. ამ „წინაპრებს“ Homo habilis (მოხერხებული ადამიანი) უწოდეს, რადგანაც ამ ჩონჩხების ადგილას იპოვეს ოსტატურად დამზადებული სანადირო დანიშნულების იარაღი - ბოლომრგვალი ქვის ბურთები, რომლებსაც წარსულში თოკებით ერთმანეთს აბამდნენ. ნადირობისას ადამიანები ასეთ კონსტრუქციებს ცხოველებს ფეხებში ესროდნენ. ცხოველს თოკები ფეხებში ებლანდებოდა. ადამიანთა ველური ტომები დღესაც წარმატებით იყენებენ ამ იარაღს. ოღონდაც ეს ნაპოვნი ბოლო ეკუთვნოდა ნეანდერტალელს, რომლის თავის ქალა იქვე აღმოაჩინეს, მაგრამ ამის შესახებ თავის დროზე არ განაცხადეს.

ჰაბილისები დიდი ხნის განმავლობაში ავსტრალოპითეკებიდან გარდამავალ რგოლად ითვლებოდნენ. უფრო დაწვრილებითი კვლევის შემდეგ მეცნიერებმა ისინი მაიმუნ-ავსტრალოპითეკებად სცნეს. ეს დასკვნები განსაკუთრებით მას შემდეგ განმტკიცდა, როცა „ლუსის“ ნეშტი ოლდუვაიში აღმოჩენილ Homo habilis-ის ე.წ. ჰომინიდ 62-ის ჩონჩხს შეადარეს. ეს არსება „ლუსისთან“ შედარებით 2 მილიონი წლით გვიან ცხოვრობდა და ეს მნიშვნელოვნად ახლოს უნდა მდგარიყო ადამიანთან, მაგრამ ეს სულაც არ არის ასე. ჰომინიდ 62-ს ძალიან პატარა მოცულობის ტვინი, გრძელი და ძლიერი ხელები (მუხლებს ქვემოთ) და ხეებზე ცოცვას შეგუებული ფეხები გააჩნდა. სიმაღლითაც საკმაოდ დაბლები იყვნენ. ამ მოპოვებულმა მასალებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს, რომ ავსტრალოპითეკი და Homo habilis-ი არ შეიძლება შუალედურ სტადიად ჩაითვალოს მაიმუნსა და ადამიანს შორის.

იმავე დასკვნამდე მივიდნენ მეცნიერები, როდესაც შეისწავლეს ავსტრალოპითეკის ნეშტები და შეადარეს ისინი ადამიანისა და თანამედროვე მაიმუნების ჩონჩხებს. დადგინდა, რომ ავსტრალოპითეკები არ იდგნენ ადამიანთან ახლოს, მათ გააჩნდათ პატარა, მაიმუნისთვის დამახასიათებელი ტვინი და არ დადიოდნენ გამართულები ორ ფეხზე. ეს უკანასკნელი ფაქტი თავის ქალის კომპიუტერული სკანირების მეთოდითაც დამტკიცდა. ადამიანის შიგა ყური ვესტიბულაციის ნატიფი მექანიზმია. ეს არის სითხით ამოვსებული რთული ლაბირინთი, იგი საშუალებას აძლევს ადამიანს თავისუფლად გადაადგილდეს ორ ფეხზე. ავსტრალოპითეკს შიგა ყური ისევე მარტივად აქვს მოწყობილი, როგორც თანამედროვე მაიმუნებს. შესაბამისად გადაადგილებაც მათ მხოლოდ მაიმუნების მსგავსად შეეძლოთ.

ზოგიერთი ნიშნით ავსტრალოპითეკები ჰგვანან აზიურ მაიმუნებს, ხოლო სხვა თავისებურებებით კი უახლოვდებიან დიდ აფრიკულ მაიმუნებს. ავსტრალოპითეკებს უკვე აღარ მიიჩნევენ ევოლუციის პროგრესულ საფეხურად, რადგან ისინი ნამდვილად არ დადიოდნენ ორ ფეხზე. ისინი არათუ ადამიანის პირდაპირ ნათესავებად და წინაპრებად, არამედ აფრიკულ მაიმუნებთან შედარებითაც კი არ დგანან უფრო ახლოს ადამიანთან. სახეობა Homo habilis (ასევე Homo rudolfensis) შეცდომით არის გამოყოფილი და ის ნეშტები, რომელსაც მათ მიაწერენ, სინამდვილეში ავსტრალ ოპითეკებს ეკუთვნის.

სინანთროპი (პეკინელი ადამიანი). 1929 წელს პეკინთან ახლოს გამოქვაბულში ადამიანებმა ი პოვეს ცხოველთა დიდი რაოდენობის ჩონჩხები და მაიმუნის ტიპის დამსხვრეული თავის ქალები. აღმოაჩინეს შრომის იარაღები და სანადირო ბოლოები (ქვის ბურთები). მკვლევარი ა.ბრეი მიუთითებს ადამიანთა დიდ მასშტაბურ საქმიანობაზე: დიდი რაოდენობის დამუშავებულ ირმის რქებზე და ქვის იარაღებზე. ქვების დასამუშავებლად ადამიანები სპეციალურ ღუმელებსაც კი იყენებდნენ. ამაზე მიუთითებს ნაცრის შვიდმეტრიანი ფენა. სავსებით ცხადია, რომ პეკინის გამოქვაბულში ცხოვრობდა და საქმიანობდა განვითარებული ადამიანი. ადამიანების ჩონჩხები მეზობელ გამოქვაბულში აღმოაჩინეს, რომელიც შესაძლოა მათი საცხოვრებელი იყო, ხოლო გამოქვაბული ცხოველთა და მათ შორის მაიმუნთა ჩონჩხებით, ალბათ, სახელოსნოს ან სამზარეულოს წარმოადგენდა. მაიმუნთა ხორცი უგემურია, ხოლო ტვინს ყოველთვის დელიკატესად მიიჩნევდნენ. აი, რატომ აღმოჩნდა ამ გამოქვაბულში სხვა ცხოველების მთლიანი ჩონჩხები, ხოლო მაიმუნ „სინანთროპების“ მხოლოდ დამტვრეული თავის ქალები. მონადირეები გამოქვაბულში არ მიათრევდნენ მაიმუნების უსარგებლო სხეულებს, არამედ მხოლოდ თავის ქალები მოჰქონდათ.

პეკინის გამოქვაბულის გათხრების პროცესი მეტად ჩახლართული და ხანგრძლივი იყო. ნაპოვნის შესახებ ხმამაღლა წინასწარმეტყველებდნენ, მაგრამ რამდენად მართლდებოდა მათი წინასწარმეტყველება, აშკარად არ აცხადებდნენ. ა.ბრეის ანგარიშზეც უცნობი მიზეზების გამო დუმდნენ. სინანთროპი აღმოჩნდა მაიმუნი, რომელზეც ადამიანები ნადირობდნენ, მაგრამ რატომღაც ისიც დამკვიდრდა ადამიანთა წინაპრების რიგში.

 
11. გენეტიკა და ანთროპოგენეზი

 ჩატარდა პლანეტის სხვადასხვა წერტილებში მცხოვრებ მამაკაცთა ქრომოსომის კვლევა. მისმა შედეგებმა აჩვენეს, რომ შესაძლებელია ყველა თანამედროვე ადამიანს ჰყავდა ერთი საერთო წინაპარი მამაკაცთა ხაზიდან.

მიტოქონდრიის დნმ-ს შესწავლისას კი აღმოჩნდა, რომ ჩვენ ყველანი შესაძლებელია ერთი ქალისგან წარმოვიშვით, თუმცა გენეტიკოსები ვერ პასუხობენ კითხვას, ცხოვრობდნენ თუ არა მათ მიერ „აღმოჩენილი“ წინაპრები ერთდროულად. მეცნიერებმა ამ ჩვენს წინაპრებს „y ქრომოსომული ადამი“ და „მიტოქონდრიული ევა“ უწოდეს. ყურადღებას იქცევს მათი არსებობის სავარაუდო ხანდაზმულობა - 150-180 ათასი წელი. ოღონდაც ეს დრო გამოთვლილია მუტაციების დაგროვების სიჩქარის მიხედვით, რასაც თავად მეცნიერგენეტიკოსები სარწმუნოდ არ მიიჩნევენ. მრავალი ფაქტის ექსტრაპოლაციამ (გარემოს მუტანგენურობა, ორგანიზმის შინაგანი მდგომარეობა, გენერაციათა ცვლის სიხშირე, საშუალო ასაკი, რომელშიც შთამომავლობა ჩნდება და ა.შ.) ასეთი დიდი დროის შუალედში შესაძლებელია გამოიწვიოს მიახლოებითი და მრავალჯერადი შეცდომები.

აუცილებელია აგრეთვე, მხედველობაში გვქონდეს, რომ მუტაციების სისწრაფის გამოთვლებს საფუძვლად უდევს შიმპანზესა და ადამიანის გენოტიპების შედარება, რაც ეყრდნობა 5-7 მილიონი წლის განმავლობაში მაიმუნის გაადამიანების შესახებ დაუსაბუთებელ ვარაუდს.

ჩვენ განვიხილეთ მაიმუნისგან ადამიანის წარმოშობის ჰიპოთეზის მხოლოდ ყველაზე მარტივი ასპექტები. თანამედროვე მეცნიერები, რომლებიც ძლიერ ჩაუღრმავდნენ და ჩასწვდნენ ადამიანის უმაღლესი ნერვული მოქმედებების საიდუმლოებებს, ტვინის აგებულებასა და ფუნქციებს, მათთვის სავსებით აშკარაა ცხოველის ეტაპობრივად გაადამიანების იდეის უმართებულობა. ტვინის ინსტიტუტის დირექტორის, აკადემიკოს ნ.პ.ბეხტერევას, დამოკიდებულება ევოლუციისადმი ნათლად არის განსაზღვრული ამ სიტყვებში: „მე როგორღაც ვერ ვხედავ ევოლუციას, არ შემიძლია იგი წარმოვიდგინო... ასეთი საოცრების (ადამიანის ტვინის) წარმოშობა შეუძლებელია შემოქმედის გარეშე“.

 
12. სიცოცხლის წარმოშობის და მისი მრავალფეროვნების ალბათობა

სიცოცხლის თვითწარმოშობის შესახებ მოყვანილ ამონარიდებში ჩვენ ვახსენეთ, რომ „ამინომჟავათა შემთხვევითი ნაკრებიდან კონკრეტული ცილის მოლეკულის წარმოქმნის ალბათობა 10-325 ტოლია. როგორც ცნობილია, ცოცხალ არსებებში ცილების წარმოქმნისას მონაწილეობს დნმ, ინფორმაციული რნმ, არაუმცირეს 20 სხვადასხვა სატრანსპორტო რნმ, რიბოსომები, რომლებიც 3-4 რიბოსომული რნმ-სგან და 55 სხვადასხვა ცილის მოლეკულისგან ან ფერმენტთა მთელი კომპლექსისგან შედგება. ასევე აუცილებელია ენერგიით უზრუნველყოფა, რაც ატფ-ის მეშვეობით ხორციელდება. ერთი მოლეკულა საშუალო ცილის სინთეზს ატფ-ის ათასამდე მოლეკულა სჭირდება. ჩვეულებრივმა შეთბობამ ან მზის პირდაპირმა დასხივებამ შესაძლოა დაარღვიოს მოლეკულური ბმები. ცილის სინთეზში მონაწილეობს მთელი ცოცხალი უჯრედი, თუნდაც ერთი კომპონენტის დარღვევითაც კი, პროცესის ბლოკირება ხდება. თანამედროვე მეცნიერებში გაოცებას იწვევს ორგანიზმში თვით ამ რთული სისტემის ფუნქციონირების ფაქტი. ცილების თვითწარმოქმნის შესაძლებლობას კვალიფიციური ბიოქიმიკოსები სრულიად გამორიცხავენ.

1986 წელს შედგა შეხვედრა სიცოცხლის წარმოშობის შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოებისა, რომელსაც 300-მდე წამყვანი მკვლევარი ესწრებოდა. მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ პირველადი ოკეანის პირობებში რნმ-ის სინთეზი სრულიად გამორიცხული იყო. უფრო მეტიც, აღმოჩნდა, რომ მონოსაქარიდ რიბოზას სინთეზიც კი შეუძლებელი იქნებოდა.

დნმ-ს ცოცხალი უჯრედის შიგნითაც კი არ გააჩნია სრული სტაბილურობა. მისი აღნაგობა მუდმივად კონტროლირდება და სწორდება (რეპარაცია ხდება) განსაზღვრული ფერმენტებით. ეს მაკრომოლეკულა ფუნქციონირებს დინამიური წონასწორობის მდგომარეობაში. დნმ-ის ორმაგი სპირალის აღმომჩენი, ნობელის პრემიის ლაურეატი, ფ.კრიკი კატეგორიულად უარყოფს სიცოცხლის თვითწარმოშობას დედამიწის ქიმიური ელემენტებისგან.

 ბიოლოგიური მაკრომოლეკულა საიდანღაც და როგორღაც რომც წარმოქმნილიყო, ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ცოცხალ უჯრედს. უჯრედის შედგენილობაში უამრავი მაკრომოლეკულა შედის. ისინი ერთმანეთს გარკვეული წესრიგით უკავშირდებიან. უჯრედისთვის აუცილებელი ფერმენტთა წარმოქმნის ალბათობა, თუნდაც მილიარდ წელიწადში ერთხელ არის სულ რაღაც 10-40000. ეს რიცხვი, როგორც ერთმა ავტორიტეტულმა ასტროფიზიკოსმა, ფრედ ჰოილმა, განაცხადა, „საკმაოდ ცოტაა იმისათვის, რომ დაიმარხოს დარვინი და მისი ევოლუციური თეორია“. მთელი მზის სისტემა რომ ადამიანებით აივსოს (1050) და თვითოეული მათგანი რომ თვალდახუჭული ცდილობდეს რუბიკის კუბიკის აწყობას, ცოცხალი უჯრედისთვის აუცილებელი ფერმენტების წარმოქმნის ზემოთაღნიშნული ალბათობა, დაახლოებით ტოლი იქნებოდა ამ ადამინების მიერ კუბიკების წახნაგების ერთდროულად აწყობის ალბათობისა. ეს რაც შეეხება ფერმენტებს, მაგრამ უჯრედში არსებობს ბევრად უფრო რთული წარმონაქმნები. უჯრედის უკვე გამზადებული აუცილებელი ნივთიერებებით თვითაწყობის ალბათობა, თუნდაც ყველაზე ხელსაყრელ ქიმიურ გარემოში შეადგენს 10-100000000000. ეს სიდიდე თვალნათლივ გვიჩვენეს, თუ რაზეა ლაპარაკი. რა გზით „მოახერხეს“ მეცნიერებმა ასეთი უმნიშვნელო ალბათობის იგნორირება? მოლეკულური ევოლუციის მკვლევარები თავიანთ მეცნიერებას „მეტად ჰიპოთეზურს“ უწოდებენ და ამბობენ, რომ სიცოცხლის თვითწარმოშობის ალბათობის გამოთვლა არასდროს ხდებოდა და მხედველობაშიც არ ჰქონდათ, რადგანაც ევოლუციას დამტკიცებულ ფაქტად მიიჩნევდნენ, ხოლო მეცნიერები კი ცდილობდნენ აეხსნათ, თუ როგორ მიმდინარეობდა ეს პროცესი.

სიცოცხლის თვითწარმოშობა არც ისე ბუნებრივი პროცესია, როგორ გულუბრყვილოდაც ამას დარვინის მიმდევრები ვარაუდობდნენ, პირიქით, სულ დასაწყისიდან (რთულ მოლეკულათა წარმოქმნა) და სულ ბოლომდე (ადამიანის წარმოშობა) ეს არის შეუსაბამო, დაუჯერებელ, ურთიერთგამომრიცხავ შემთხვევათა უაზრო ხუხულა. სამართლიანი იქნება თუ დავასკვნით, რომ სპონტანური აბიოგენეზის ამჟამად აღიარებული სქემები მოკლებულია ყოველგვარ გონივრულობას. სიცოცხლის თვითწარმოშობის შეუძლებლობა ძველ და ახალ ევოლუციურ თეორიაშიც „ლოდად შებრკოლებისად“ იქცა.

მოლეკულური ფიზიკის, გენეტიკისა და ბიოქიმიის ფაქტები სრულად ამტკიცებენ ორგანიზმთა შემთხვევითი წარმოშობის შეუძლებლობას. მაშასადამე, აქედან გამომდინარეობს, რომ შემოქმედი გვყავს. გენიალური მეცნიერი მაქს ბორნი, კვანტური თეორიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, წერდა: „მატერიალიზმის დრო წავიდა, ჩვენ დარწმუნებული ვართ, რომ ფიზიკურ-ქიმიური ასპექტი არანაირად საკმარისი არ არის სიცოცხლის ფაქტორების გამოსახატავად, რომ არაფერი ვთქვათ აზროვნების ფაქტორების შესახებ“.

შევეცადოთ იმის გააზრებას, თუ რამდენად უმნიშვნელო რიცხვია სიცოცხლის თვითჩასახვის ალბათობა. შესაძლოა თუ არა მაიმუნმა, რომელიც უბარტყუნებს კლავიშებზე, უეცრად დაბეჭდოს მთელი „ომი და მშვიდობა“? როგორც მათემატიკოსები ამბობენ, შესაძლებელია, მაგრამ ალბათობა ძალიან მცირეა, დაახლოებით 10-5000000. გამოდის, რომ ერთი უმარტივესი უჯრედის შემთხვევით ჩამოყალიბების მოლოდინი, თუნდაც იდეალურ ჰიპოთეზურ პირობებში, ტოლია იმისა, რომ მაიმუნმა 20 ათასჯერ შესძლოს „ომი და მშვიდობის“ უშეცდომოდ სრულად დაბეჭდვა. როგორც ისააკ ნიუტონი ამბობს: „ბრმა ფიზიკური აუცილებლობებისგან, რომელიც ყველგან და ყოველთვის ერთნაირია, არ შეიძლება წარმოქმნილიყო არავითარი მრავალფეროვნება... შექმნილ არსებათა მრავალფეროვნება შესაძლოა წარმოშობილიყო თვითმყოფი არსების გონებითა და ნებით, რომელსაც მე უფალ ღმერთს ვუწოდებ“.


თარგმნა ნანა კობახიძემ (ბიოლოგი)
ჟურნალი „რწმენა და ცოდნა“ №15, 2007 წ. №16, 2009 წ.

ფლამარიონ კამილი: „სამყაროს ასტრონომიული ორგანიზაციის მათემატიკური წესრიგი (მოწესრიგება) გონების ნაყოფია. ეჭვგარეშეა, რომ ეს გონება გაცილებით აღემატება გონებას ასტრონომებისა, რომელთაც მსოფლიოს მმართველი კანონები აღმოაჩინეს“. „მთავარო მიზეზო ყოველგვარი ჰარმონიისა და მშვენიერებისაო! ვინ და რა უნდა იყო შენ, როცა შენი საქმენი ასეთი დიდებულია? და რა ვუწოდოთ მათ, ვინც შენ უარგყოფს, ვინც შენზე არ ფიქრობს, ვისაც არასოდეს უგვრძვნია შენი არსებობა. სამყაროს მამაო! სიყვარულით ვიხრი ქედს შენს წინაშე“...

გერშელი: „რაც უფრო ვითარდება მეცნიერება, მით მეტი დამამტკიცებელი საბუთი ჩნდება იმისა, რომ არსებობს მარადიული, შემომქმედი და ყოვლისშემძლე გონება.“

მედლერი: „ვინც შემთხვევითობის მეტს ვერაფერს ხედავს და არც უნდა დაინახოს იმ ჰარმონიაში, ასე აშკარად რომ ჩანს (ვლინდება) ვარსკვლავებით მოჭედილი ცის აგებულებაში (წყობაში), მან ამ შემთხვევითობას ღვთის სიბრძნე უნდა უწოდოს (დაარქვას).“

უოტსონი: „ვარსკვლავებით მოჭედილი ცის საოცარი მექანიზმის შესწავლისას ჩვენ განცვიფრებაში მოვყავართ უსასრულო, სრულყოფილ, ყოვლისშემძლე და ცოცხალ ღმერთს.“

არტურ კომპტონი (ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი): „რწმენა იწყება იმის ცოდნით, რომ სამყარო და ადამიანი უმაღლესმა გონმა შექმნა. ჩემთვის ძნელი არ არის ამის დაჯერება, იმიტომ რომ გეგმის არსებობის ფაქტი და, აქედან გამომდინარე, გონების არსებობა უდავოა. სამყაროს წესრიგი, რომელიც თვალწინ გვეშლება, თავად ადასტურებს ყველაზე დიდი და უზენაესი მტკიცების ჭეშმარიტებას: „ყველაფრის საწყისი ღმერთია“.

კარლ ლინეი (ცნობილი ბუნებისმეტყველი): სიყვარულსა და მოკრძალებას გამოხატავს ღვთის მიმართ, რომელსაც უწოდებს „პირველ მიუწვდომელ მამოძრავებელ ძალას, არსებას არსებათა, მიზეზს მიზეზთა, წინამძღოლსა და მფარველს სამყაროსი, უფალსა და შემოქმედს ყოველივესას! ამგვარად, სამართლიანია, გვწამდეს, რომ არსებობს ღმერთი: დიდი, მარადიული და დაუსაბამო, რომელმაც შექმნა ქვეყანა და ყოველივე რაი არს მას შინა და მოაწესრიგა იგი. უფალი მიეფარება (ქრება) ჩვენს თვალთაგან, თუმცაღა აღავსებს მათ ნათელით. ერთი მხოლოდ აზრი სწვდება მას, მხოლოდ ამ უღრმეს ტაძარშია დაფარული მისი სიდიადე (დიდებულება).“

მ.ვ. ლომონოსოვი: „შემოქმედმა ადამიანთა მოდგმას ორი წიგნი მიანიჭა. ერთში თავისი სიდიადე აჩვენა; მეორეში - თავისი ნება გაუმჟღავნა. პირველი წიგნი - ეს არის ხილული ქვეყანა, რომელიც უფალმა იმისათვის შექმნა, რომ ადამიანს, შეხედავდა რა ამ უზარმაზარ, მშვენიერ და გამართულ შენობას, მისთვის მინიჭებული შემეცნების უნარის წყალობით, ეღიარებინა ღვთის ყოვლადძლიერება. მეორე წიგნი - წმინდა წერილია. მასში შემოქმედი გვაკურთხებს სულის ცხონებისაკენ. წინასწარმეტყველთა და მოციქულთა ამ ღვთივსულიერ წიგნებში განმმარტებლები არიან ეკლესიის დიდი მოძღვრები. ხოლო პირველად ნახსენები წიგნის განმმარტებლები, რომელშიც მოცემულია ხილული სამყაროს აგებულება, არიან ფიზიკოსები, მათემატიკოსები, ასტრონომები და ბუნებაში გამოვლენილ სხვა ღვთიურ მოქმედებათა ამხსნელნი.

ამპერი: „ბუნებაში შეგვიძლია ვჭვრიტოთ შემოქმედის საქმეები და მათი საშუალებით მივიდეთ შემოქმედის შეცნობამდე“.

აგასისი: „ქყეყანა ყველაზე თვალსაჩინო დამამტკიცებელი საბუთია იმისა, რომ არსებობს პიროვნული ღმერთი, შემოქმედი ყოველივე საგნისა და გამააზრებელი სამყაროსი. მეცნიერება კი შემოქმედის აზრების თარგმნაა ადამიანთა ენაზე“.

კოში: „მე ქრისტიანი ვარ, ანუ მწამს, რომ იესუ ქრისტე არის ღმერთი, ისევე როგორც ეს სწამთ ტიხო დე ბრაჰეს, კოპერნიკს, დეკარტს, ნიუტონს, ფერმას, ლაიბნიცს, პასკალს, გრიმალდის, ეილერსა და სხვებს, როგორც გასული საუკუნეების ყველა დიდ ასტრონომს, ფიზიკოსსა და მათემატიკოსს... ყველაფერ ამაში (სარწმუნოებრივ მოძღვრებაში) ვერაფერს ვხედავ ისეთს, რაც თავგზას ამიბნევდა (როგორც მეცნიერს). პირიქით, ნაბოძები რომ არ მქონდეს ეს წმინდა სარწმუნოება, რომ არ მცოდნოდა, რა მელის მომავალში ან რაზე უნდა ვამყარებდე იმედს, ჩემი მერყევი და მშფოთვარე სული ხან ერთ საგანს მიაწყდებოდა (მიეხეთქებოდა), ხან მეორეს...“

ლუი პასტერი: „რაც უფრო ღრმად შევისწავლი ბუნებას, მით მეტად მაოცებს შემოქმედის საქმეები და მოწიწება მიპყრობს. ლაბორატორიაში მუშაობისას ყოველთვის ვლოცულობ“.

ანრი ბეკერელი: „სწორედ ჩემმა საქმიანობამ მიმიყვანა ღმერთთან, რწმენასთან“.

მაიკლ ფარადეი: „მიკვირს, რატომ ამჯობინებენ ადამიანები თავი იმტვრიონ სხვადასხვა მნიშვნელოვან საკითხებზე, როდესაც უფალმა ღვთიური გამოცხადების ასეთი წიგნი გვიბოძა?“

ტომსონი: „ნუ გეშინიათ დამოუკიდებლად (თავისუფლად) აზროვნებისა! თუ თქვენ საკმარისად კარგად იაზროვნებთ, მეცნიერება აუცილებლად მიგიყვანთ ღმერთთან, რომელზეცაა დაფუძნებული რელიგია, და ნახავთ, რომ მეცნიერება სულაც არ არის რელიგიის მტერი, პირიქით, მისი თანაშემწეა“.

სკოტი: „არ ვიცი არც ერთი საღი მეცნიერული დასკვნა, რომელიც ქრისტიანულ რელიგიას ეწინააღმდეგება“.

რამზაი: „ჩემი აზრით, მეცნიერულ ფაქტებსა და ქრისტიანობის არსებით სწავლებაში არანაირი წინააღმდეგობა არ არსებობს“.

დეკარტი: „ყოველთვის ვთვლიდი, რომ ღმერთისა და სულის არსებობის საკითხები უმთავრესია იმ საკითხებთან ერთად, რომელთა გადაწყვეტაც უფრო ფილოსოფიის საქმეა, ვიდრე თეოლოგიის; რადგან ჩვენთვის, მორწმუნეებისთვის, საკმარისია გვწამდეს ღმერთი და ის, რომ სული არ კვდება სხეულთან ერთად. მაგრამ ურწმუნოებს, რა თქმა უნდა, ვერანაირად ვერ ვაიძულებთ აღიარონ რომელიმე რელიგია ან თუნდაც სათნოება (ზნეობრიობა) სხვაგვარად, თუ არა გონებით“.

ფაბერი: „მსოფლიოს უსასრულო გონი მართავს. რაც მეტად ვაკვირდები, მით მეტს ვგებულობ ამ გონის შესახებ, რომელიც არსებული სამყაროს საიდუმლოებათა მიღმა ანათებს. ვიცი, დამცინებენ, მაგრამ ამაზე ნაკლებად ვდარდობ, ცოცხლად გატყავებას უფრო ადვილად გადავიტანდი, ვიდრე ღვთის რწმენა რომ წაერთმია ჩემთვის ვინმეს! ღმერთი... მე არ მჭირდება მისი რწმენა - მე ვხედავ მას.“

ბლეზ პასკალი: „ადამიანები სამგვარად შეგვიძლია დავყოთ: პირველთ იპოვეს ღმერთი და მისი მსახურნი გახდნენ. ესენი გონიერი და ბედნიერი ადამიანები არიან. მეორეთ ღმერთი არ უპოვიათ და არც ეძებენ. ესენი უგუნურები და უბედურები არიან. მესამეთ ღმერთი არ უპოვნიათ, მაგრამ ეძებენ. ასეთი ადამიანები გონიერნი, მაგრამ ჯერ კიდევ უბედურნი არიან“.

რაილი: „ბევრ გამორჩეულ ადამიანს ბუნებისმეტყველებაზე არაფრის ცოდნა არ სურს, თითქოსდა ამას მატერიაილზმამდე მივყავდეთ. ამგვარი საშიშროება რომ შეიძლება არსებობდეს, გასაკვირი არ არის: ლიტერატურაში მეცნიერების ბევრი დამცველი არსებობს, რომელთაც ამგვარი შეხედულებების გავრცელებით საქმე გაიჩინეს. რა თქმა უნდა, ეჭვგარეშეა, რომ ნებისმიერი ადამიანის მსგავსად, მეცნიერებთანაც შეიძლება შევხვდეთ უხეშ წარმოდგენებს ღმერთსა და ბუნებაზე. მაგრამ დაშორება მეცნიერების სულისა და რელიგიურ-ფილოსოფიური მრწამსისა, რომლითაც ცხოვრობდნენ ნიუტონი, ფარადეი, მაქსველი, ეს, რა თქმა უნდა, ისეთი მდგომარეობაა, რომლის უკუგდებასაც მე არ შევუდგები, რადგან არ ვთვლი საჭიროდ“.

გალილეო გალილეი: „ბუნებრივ მოვლენებში (მოქმედებებში) ჩვენ ვხედავთ უფალ ღმერთს და იგი ამ დროს ისეთივე აღმაფრთოვანებელია, როგორიც ღვთიურ წერილში“. მასვე ეკუთვნის შემდეგი სიტყვები: „წმიდა წერილი არასოდეს სცოდავს და არასოდეს ცდება. შეუძლებელია, წმ. წერილი როდესმე ცდებოდეს, ვინაიდან ბევრ ადგილას იგი არა მარტო უშვებს, არამედ მოითხოვს კიდეც განმარტებას, რადგან პირდაპირ, სიტყვასიტყვით გადმოცმულ აზრში უფრო ღრმა რამ იმალება“.

რეინოლდსი: „ბოლო წლების მეცნიერული გამოკვლევების შედეგებში ვერაფერს ვხედავ ისეთს, რაც დამაეჭვებდა იმაში, რომ ღმერთი ადამიანებს უშუალოდ ეცხადებოდა სხვადასხვა დროს; ქრისტიანობა კი ამ რწმენაზეა დაფუძნებული“.

ბროუნი: „ამ ქვეყანაზე ღვთის შემეცნება ცხოვრებისეული ამაოებიდან გამოღვიძებული გონების პირველი მოძრაობაა“.

შლეიდენი: „ნამდვილი ნატურალისტი ვერასოდეს გახდება მატერიალისტი და ვერასოდეს უარყოფს სულს, თავისუფლებას, ღმერთს“.

ეილერი: „ბიბლია ურწმუნოთა წინააღმდეგობით არაფერს კარგავს, ისევე როგორც არაფერს კარგავს გეომეტრია, რომელსაც ასევე ეწინააღმდეგებიან ზოგიერთები“.

ლაიელი: „რა მიმართულებითაც არ უნდა წავიყვანოთ გამოკვლევები, ყველგან ვაწყედებით უმაღლესი შემოქმედი გონისა და ღმრთის ბრძნული ჩანაფიქრის მოქმედების უტყუარ საბუთებს ბუნებაში“.

ი.პ. პავლოვი: „მე შევისწავლი ნერვული სისტემის მოქმედებებს და ვიცი, რომ ყველა ადამიანური გრძნობა - სიხარული, მწუხარება, ნაღველი, მრისხანება, სიძულვილი, ადამიანის აზრები, თვით აზროვნებისა და განსჯის უნარი (თითოეული მათგანი) დაკავშირებულია ადამიანის ტვინისა და მისი ნერვების გარკვეულ უჯრედებთან. ხოლო როცა სხეული კვდება, ყველა ეს გრძნობა და აზრი თითქოს წყდება უკვე მკვდარი ტვინის უჯრედებს და საერთო კანონის თანახმად, რომლის მიხედვითაც არც ენერგია, არც მატერია უკვალოდ არ ქრება, შეადგენს იმ სულს, უკვდავ სულს, რომლის არსებობასაც ქრისტიანობა ქადაგებს“.

ალექსანდრე პუშკინი: „არსებობს წიგნი, რომლის ყოველი სიტყვა გამარჯვებულია, ახსნილია, ნაქადაგებია მთელ მსოფლიოში; შედარებულია, შეჯერებულია ცხოვრების ყოველგვარ შესაძლებელ შემთხვევასთან და მსოფლიო მოვლენებთან; რომლის ნებისმიერი ფრაზა იციან ყველგან.
ეს წიგნი სახარებაა... მისი მარადიული ხიბლი იმდენად დიდია, რომ თუ ყოველდღიურობით გადაღლილნი, მოწყინებით შეპყრობილნი შემთხვევით გადავშლით, თავს ვერ დავაღწევთ მის ტკბილ გავლენას.“

თეოდორ დოსტოევსკი: „მართლმადიდებლობა ქრისტეს ჭეშმარიტი მოძღვრებაა. ჩვენი სინდისისა და ზნეობის საფუძველია. ამავე დროს, ის უნდა იყოს საზოგადოებრივი ყოფისა და მეცნიერების საფუძველიც.“

ლუი პასტერი: „ერთ მშვენიერ დღეს მომავალ თაობას გაეცინება თანამედროვე მეცნიერ-მატერიალისტთა სისულელეზე. რაც უფრო ღრმად ვეცნობი ბუნებას, მით უფრო ვიხიბლები შემოქმედის სწორუპოვარი საქმეებით. ლაბორატორიაში მუშაობისას ღმერთს ვევედრებით, კეთილად წარმართოს ჩვენი მოღვაწეობა.“

მაქს პლანკი: „საითაც არ უნდა გავიხედოთ, რა საგანსაც არ უნდა დავაკვირდეთ, ვერსად ვიპოვით წინააღმდეგობას მეცნიერებასა და რელიგიას შორის. პირიქით, ჩვენ აშკარად დავინახავთ მათ შორის სრულ ჰარმონიას - რელიგიაც და მეცნიერებაც ეძებს ჭეშმარიტებას და მიდის ღვთის აღიარებამდე.“

გოეთე: „ვისაც მომავალი სიცოცხლის არ სწამს, ამ ცხოვრებაშიც მკვდარია.“

დენი დიდრო: „პეპელას თვალები და ფრთებიც კი საკმარისია, რათა უღმერთო გაანადგურო.“

ლუი პასტერი: „რაც უფრო ღრმად ვეუფლები მეცნიერებას, მით უფრო მორწმუნე ვხდები.“

მაიკლ ფარადეი: „როგორც ცრემლები მოძრაობენ გულიდან და გულისკენ, ასევე ბიბლია ღმერთისგან გამოდის და ესმის მას, ვინც ღვთისაა.“

მაქს პლანკი: „რელიგია და მეცნიერება სრულებით არ გამორიცხავს ურთიერთს, როგორც ამას ადრე ფიქრობდნენ და რისიც ეშინია დღეს ბევრ ჩვენს თანამედროვეს; პირიქით, ისინი თანხვდებიან და ავსებენ ერთმანეთს“.
„ორივენი - რელიგია და საბუნებისმეტყველო მეცნიერება - თავიანთი დასაბუთებისათვის საჭიროებენ ღვთის რწმენას, მაგრამ პირველისთვის (რელიგიისთვის) ღმერთი დგას საწყისში, მეორისთვის (მეცნიერებისთვის) - მთელი აზროვნების ბოლოში. რელიგიისთვის ის წარმოადგენს ფუნდამენტს, მეცნიერებისთვის - მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბების გვირგვინს“.