სხვა სახელი:                ფაზელი  (ფსევდონიმი)
დაბადების თარიღი:    9 თებერვალი, 1836
გარდაცვ. თარიღი:      6 აგვისტო, 1891  (55 წლის ასაკში)
კატეგორია:                  მთარგმნელი, პოეტი


ბიოგრაფია

დაბადების ადგილი: ლესა, ახლანდელი ლანჩხუთის რაიონი.

აღიზარდა გურიის მთავართა სასახლეში. 1851 - 1853წწ. სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. 1853 წლიდან იყო სამხედრო სამსახურში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომებში (1853-1856წწ.). მალე თავი დაანება სამხედრო სამსახურს (1861). მამია გურიელმა ლექსების წერა სიყმაწვილეში დაიწყო. მისი პირველი გამოქვეყნებული ლექსია "ფარვანა" ("ცისკარი", №1). მის პოეზიაში აისახა მოუწყობელი საზოგადოებრივი და პირადი ცხოვრებით, მარტოობითა და სიღარიბით გამოწვეული სულიერი განცდები, მელანქოლია ("ფანტაზია", 1868; "ოცნება", 1887 და სხვ.). იგივე საფუძველი უდევს ბოჰემურ განწყობილებას, ღვინისა და ქალის ტრფიალში თავდავიწყების თემას ("რა კარგია ყმაწვილობა", 1881; "რათ მინდა?", 1887). მამია გურიელის პოეზიის ერთ-ერთი ძირითადი მოტივი პატრიოტიზმია ("პოეტი და ჩვენება", 1883; "ჩემი ალავერდი", 1879). ჰუმანიზმითაა გამსჭვალული მისი ცნობილი ლექსი "ადამიანი" (1867). მასვე ეკუთვნის რომანტიული პოემა "რაშიდ ვარდანოღლი" (1872 - 1879წწ.); თარგმნილი აქვს ჯორჯ ბაირონის, ალექსანდრე პუშკინისა და მ. ლერმონტოვის თხზულებანი.

წყარო: ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ. 3.-თბ., 1978.-გვ.314

 
ლექსები

ადამიანი

ჩემს შვილს კახაბერს

კითხვა

  ქართული საბავშვო მწერლობის ერთ–ერთი ფუძემდებელი შიო ილარიონის ძე მღვიმელი (ნამდვილი გვარი ქუჩუკაშვილი) დაიბადა 1866 წლის 12 თებერვალს, სოფ. ბრეთში (ახლანდელი ქარელის რაიონი). გორის სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების (1887) შემდეგ თბილისში მუშობდა ჯერ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ წიგნის მაღაზიის გამგედ, ხოლო 1909 წლიდან — ქართულ ჟურნალ-გაზეთბის რედაქციებში კორექტორად. მღვიმელის პირველი ლექსი „დილა“ 1885 წელს გაზეთ „დროებაში“ გამოქვეყნდა, პირველი საბავშვო ლექსები — 1887 წელს. 1891 წელს მისი ლექსები ცალკე გამოიცა პატარ-პატარა წიგნებად.
შიო მღვიმელი თანამშრომლობდა ჟურნალებში “ჯეჯილსა” და “ნაკადულში”, შემდეგ “პიონერსა” და “ოქტომბრელში”. მღვიმელის ლექსები “ია”, “ია და მზე”, “შოშია და ბავშვები”, “გაზაფხული”, “ყინვა და გულადი” და ბევრი სხვა მოზარდ თაობას ჰუმანიზმს, შრომისმოყვარეობასა და პატიოსნებას, პატრიოტიზმსა და სიკეთეს უნერგავდა, აგრეთვე გადმოკეთებული აქვს, ორიგინალიდან ზღაპრები (“რწყილი და ჭიანჭველა”, “ყვინჩილა და ფისო”, “ძუნწი” და სხვა). პოეტური ენის სისადავე, ხალხურ პოეზიასთან სიახლოვე მღვიმელს ერთი მხრით, აკაკი წერეთლის სკოლის პოეტებთან, მეორე მხრით კი ვაჟა ფშაველასთან ანათესავებდა. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ბევრ გამოჩენილ მწერალთან, განსაკუთრებით ვაჟა–ფშაველასთან.
1923 წელს შიო მღვიმელს მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული მწერლის წოდება.
გარდაიცვალა 1933 წლის 29 დეკემბერს, თბილისში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში. თბილისში არის შიო მღვიმელის ქუჩა. დაწესებულია შიო მღვიმელის პრემია.

წყარო: თბილისი. – ენციკლოპედია. – თბ.2002 წელი.

 
ლექსები

რთველი

ვედრება

სიმღერა მეომრისა

პაწია მერცხალი

კურდღლის ჩივილი

მერცხალი

ჩიტი მზეწვია

მკაში

შავი მელა

ოჯახის გამხარებელი

ზამთარი და ნიბლია

ჩემი დედოფალა

მუხა

გაზაფხული

ნატვრა

ია

ბიჭო ნუ იჭერ პეპელას

სალამი ყვავილებს

ნაბია და წკიპა

გაზაფხულდა

ობოლი

ოქროს თავთავი







  დაბადების თარიღი:    21 აპრილი, 1824
გარდაცვ. თარიღი:    4 მარტი, 1901  (76 წლის ასაკში)
დაკრძალვის ადგილი:    თელავი
კატეგორია:        ეთნოლოგი, მწერალი


ბიოგრაფია

დაბადების ადგილი: სოფელი ქვემო ჭალა, ახლანდ კასპის რაიონი.

ქართველი მწერალი, ეთნოგრაფი, ლექსიკოგრაფი, საზოგადო მოღვაწე. იგი იყო კახეთში ჩასახლებულ ერისთავთა შთამომავალი. ბავშვობა სოფ. ქისტაურში გაატარა. სწავლობდა თელავის სამაზრო სასწავლებელში, შემდეგ შუამთის მონასტერში; თბილისის გიმნაზიის დასრულების შემდეგ (1844) მუშაობდა თუშ-ფშავ-ხევსურეთის სამმართველოში თარჯიმნად, თბილისში - მეფისნაცვლის კანცელარიაში, ქუთაისში - განსაკუთრებულ მინდობილობათა უფროს მოხელედ.

რ. ერისთავს დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული მუზეუმისა და ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დაარსების საქმეში; იგი იყო ქართული პროფესიული თეატრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, აგრეთვე ”ვეფხისტყაოსანის” ტექსტის დამდგენი კომისიის (1882) ერთ-ერთი ინიციატორი და მონაწილე. რ. ერისთავის შემოქმედება მრავალფეროვანია. 70-80-იან წლებში რ. ერისთავის პოეზიაში ახალი ძალით გამოვლინდა ჰუმანიზმი და დემოკრატიზმი. იგი ქართული საბავშვო ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან დაამუშავა მათემატიკური, ფიზიკური, ქიმიური და სხვ. სამეცნიერო ტერმინოლოგია; გამოცემული აქვს "შემოკლებული ლათინურ-რუსულ-ქართული ლექსიკონი" (1873). მისი რედაქტორობით პირველად გამოიცა ს. ს. ორბელიანის ქართული ლექსიკონი (1884).


წყარო: ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია:ტ.4.-თბ., 1979.-გვ.194; განმანათლებლობა საქართველოში: იდეები და მოღვაწეები: nateba.websail.net


ბიბლიოგრაფია

მიპატიჟება სასწავლებელში : ლექსები უმცრ. სასკ. ასაკის ბავშვებისათვის (ავტორი). - თბილისი, ნაკადული, 1986. - 16გვ.
ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიული წერილები (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1986. - 250გვ.
რჩეული თხზულებანი (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. მწერალი, 1958. - 583გვ.
რჩეული ლექსები (ავტორი). - ტფილისი, სახელგამი, 1928. - 74გვ.
მოკლე ქართულ-რუსულ-ლათინური ლექსიკონი (შემდგენელი). - ტფილისი, 1884. - 167გვ.


 ლექსები

ნეტა რას სტირი, დედილო?

ბაჩანას პასუხად

ტეტიას მოთქმა

კაცი ის არის

თინიას მამითადი

მიპატიჟება სასწავლებელში

ღამის მეხრე

გაზაფხული

სესიას ფიქრები

თარის დაკვრაზედ

ღამის მეხრის სიმღერა

რაზე მიწყრები, ყეენო

რას შემომცქერი, ძმობილო?

გოგოს ჭირიმე

კავკასია

სურათი

აღზევანს წასვლა

ზაფხული

რას ერჩი მაგ ბიჭს, თათარო?

მევენახის სიმღერა

მეცხვარე თრიალეთზედა

სამშობლო ხევსურისა