სხვებმა სვან ღვინო, მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ პირად ბედნიერებით

და ნეტარებას მიმრავალკეცებს

მიდამო მისის მშვენიერებით.


ვიშ ამ საღამოს,

მშვიდსა, საამოს,

ტკბილ ნეტარებით შეზავებულსა!..

რა უცნაურად,

მაღლით ციურად

სამოთხისაკენ იტაცებს გულსა,


რომ საიდუმლო,

სასიქადულო,

კაცსაც ბუნების შეატყობინოს

და, სადაც ჭკუა

სცდება და სტყუა,

იქ მარტო მხოლოდ გულს აგრძნობინოს!


აჰა, ვგრძნობ მეცა,

რომ არის ზეცა,

აღვსილი რაღაც ძალით საგზნობით,

და ეს ქვეყანა,

ყოვლგნით ყველგანა,

თავს უხრის შემქმნელს მადლით საგრძნობით!


დახეთ ამ მთვარეს,

სხივმომფინარეს,

თითქოს ტკბილ სევდით ივსებსო გულსა!..

მოკაშკაშენი,

მოთამაშენი,

ვარსკვლავნი ირგვლივ აბმენ ფერხულსა.


ძალთა დიდება,

შექმნათა ქება,

არს საიდუმლო მათი ვედრება.

ქვეყნით ბუნება

ბანს ეუბნება

და ეს ბანია “ქებათა-ქება”.


ყვავილთა ენა -

არს სუნნელთ ფშვენა,

საგალობელად აღმა კმეული,

წყალთა ჩქრიალი,

ფოთოლთ შრიალი,

ბალახთ ბიბინი რაღაც გრძნეული,


ბუნების მაყრულს,

საქორწილოდ სრულს,

ეკავშირება, ზე ემატება, -

და ახლა მეც ვგრძნობ,

საიდუმლოდ ვცნობ,

რომ არის კაცში ღვთისა ხატება!..


რამ ამამაღლა? ვინ მაგრძნობინა

ეს საიდუმლო, ღვთიური ძალა?..

ადამის ცოდვით მკრთალი ბუნება

ძლევამოსილად გარდამიცვალა?! -


შენ, სიყვარულო, ცისა და ქვეყნის

კავშირო და თან შუამავალო!

შენ, რომლის ერთ წამს, იმ სანეტაროს,

მზა ვარ, სიცოცხლე მთლად ვანაცვალო!..


შენ, ვისაც უგნურთ უმეტესობა

ვერ გიგრძნობს, ვერც გცნობს, მხოლოდ ცილს გწამებს,

და შენ მაგიერ შენის სახელით

ის აღიარებს პირუტყვულ წამებს!


შენ და მხოლოდ შენ, ციურო ნიჭო,

გამოუთქმელო კაცთა ენითა...

შენგან მგოსანი ფრთებშესხმული ვარ

და მონავარდე აღმაფრენითა,


რომ მეც, გედივით, სიკვდილის წინეთ

უცნაურ ჰანგზე ჩავიხმატკბილო...

გცხო წმინდა სიმებს ციურ მალამოდ

და ვსთქვა გალობა საშვილიშვილო.


მე მას ვუგალობ, ვისაც განგებამ

მშვენიერება უსხივცისკარა!...

ვინც ვარდს ელფერი, იას სინაზე

და ბულბულს ენა ერთად მოჰპარა!..


ის არის ჩემი ტკბილი სიზმარი

და მომხიბლავი მძლავრი ოცნება...

სიყვარული რომ ტახტად უდგია,

ეგვირგვინება პატიოსნება!..


როცა ჭაბუკი გამოუცდელი

მას თაყვანს ვცემდი თავდადებულად,

ვხედავდი ნინოს, თამარს, ქეთევანს,

იმაში შენათხზ-შეერთებულად;


და, საამქვეყნოდ გულგრილ მოხუცი,

დღესაც თაყვანს-ვცემ, როგორც პირველად,

თითქო ჭაბუკი ვიყო მე ახლა

და ვყოფილიყო მოხუცი ძველად!..


სხვებმა სვან ღვინო!.. მე უღვინოდაც

მთვრალი ვარ მეტის სიხარულითა!..

ემატა სოფელს მშვენიერება

ჩემს თვალში მისის სიყვარულითა!..


1882-1900 წწ.

მწუხარე და სევდიანი

სერზედ იდგა ერთი ქალი,

ფერმიხდილსა მღელვარებით

შორს ეჭირა გზისკენ თვალი.


მას უნდოდა, რომ შეეტყო

მისი ქვეყნის ბედისწერა;

შიკრიკს მოჰკრა შორით თვალი

და დაუწყო გულმა ძგერა.


მიაძახა ახლოს მოსულს:

“ნუ დაჰფარავ ნურაფერსო,

თორემ ბოლოს გაზღვევინებ,

გეფიცები ზეციერსო!”


წინ წამოდგა მონამ ბიჯი,

ტირილითა მოახსენა:

“ვაი ჩემს თავს!.. სჯობს დამებას

ცოდვილი და მწარე ენა!


“ვხედავ, შენზედ უჩხავლია

შავბედითსა ყორანს შავსო!

რაღა გითხრა მე საბრალომ

შენ, შვილების დამკარგავსო!”


ქალმა უთხრა: “სუ!.. არ გკითხავ!

ჯერ მითხარი შენ ესაო:

თათრებს დარჩა გამარჯვება,

თუ ჩვენს ძლიერს მეფესაო?”


“ეგ რა ბრძანეთ?!. ქართველ ჯარსა

განა სძლევდა თათარიო?

თვით არ მივა, და მოსულ მტერს

რომ დაუხვდეს, მზად არიო!


“ზარი დასცეს სერასკირსა,

არ მოსულა ჯერაც გონსა!

ქართველები ღმერთს მადლობენ,

ადიდებენ სოლომონსა!”


ქართვლის ქალი პირჯვარს იწერს:

“მადლი ზენა ქართველებსო!

აბა ახლა მომიყევი,

რაც გადახდა ჩემს შვილებსო”.


“შენი პირმშო აღარა გყავს:

ალექსანდრე მოგიკლესო,

უმცროსი ძმა მიეშველა,

იმასაც დღე უმოკლესო.


“თათრის ტყვიამ გაუხვრიტათ

ორთავ გულის ფიცარიო;

მოკვდენ, მაგრამ სახელი კი

ნახეს დაუვიწყარიო!..”


დედას ცრემლი უნებურად

წამწამებზედ შეუჩერდა;

ნაცრის ფერი გადაედვა,

გული ხშირად აუძგერდა.


მაგრამ ეს სთქვა: “გამიზრდია

ქართველ ქალსა ქართვლის შვილი!

ეს ნაღველი დედისათვის

მწარე არის და თან ტკბილი!


“მამულისთვის მიშობია

მისი ჭირის სანაცვლოდო;

ქართველ დედებს ვალად გვაძევს,

ამ ჭირს უნდა გავუძლოთო”.


ესა სთქვა და ისევ ჰკითხა:

“საშუალომ რაღა ქნაო?

ამოიგო ძმების სისხლი?

თათრის მძორის დასდგა ძნაო?”


“არა, ჩემო ქალბატონო,

ვერ გავბედავ ტყუილსაო;

ეგ სახელი არ უნახავს

ქალაჩუნა თქვენს შვილსაო!


“უფროსი და უმცროსი ძმა

მტრის რაზმში რომ გაჰკიოდა,

საშუალო ტყეში იწვა:

გულ-მუცელი ასტკიოდა”.


ეს რომ ესმა, ქართვლის ქალი

უცნაურად დაიღრიჯა,

ამოჰყარა ძუძუები,

მოთქმით თავი მოიგლიჯა:


“ვაი ლეჩაქს, შერცხვენილსა,

ვაჰ ძუძუებს გაკიცხულსო,

ვაი დედას, თითქმის პირშავს,

რა მახვილი მეცა გულსო!


“არა ვსტირი იმ ორ შვილსა,

ომში მოკლულს გმირულადო,

ვიგლოვ ცოცხლად დარჩენილსა

უსახელოდ... ვირულადო!”


1881 წ.

(ვუძღვნი ს. ამირეჯიბისას)


სხვებმა უმღერონ ვარდ-ბულბულს,

ადიდონ ლომი ძლიერი;

თვალ-მარგალიტით შეამკონ

შვენიერება ცბიერი.


სხვა არის ჩემი გალობის

და ჩემის ჩანგის საგანი:

პატარა ბუზი… ფუტკარი,

იობის ჭიათაგანი.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

ბზუილავ, მოუსვენარო,

უსამართლობით დევნილო,

სამართლიანად მკბენარო!..


სიტკბოს რომ ეძებ სათაფლოს,

მიტომ ხარ მოუსვენარი…

და ვინც ხელს გიშლის შრომის დროს, -

მხოლოდ იმისი მკბენარი.


მაგრამ ქვეყანა უძღები

განა დაეძებს სიმართლეს?

ბნელს შენი სანთლით ინათებს

და ბნელს ჰფენს შენსა სინათლეს.


შენ არ გიკარებს, თაფლს კი სჭამს,

მშრომელის უმადურია…

ოღონდ კი დასტკბეს, რას დასდევს,

თუ სიტკბო სადაურია?!


და შენ კი, ჩემო ფუტკარო,

არ უსმენ ქვეყნის ჭორებსა,

ერთი უგნური რომ შეთხზავს

და ასი იმეორებსა.


მაინც დაბზუი, დაფრინავ,

არც იშლი დროზე კბენასა,

ქვეყანას თაფლუჭს უმზადებ

და სანთელს უნთებ ზენასა…


სარკე და სახე მგოსნობის,

ემბლემაცა ხარ შრომისა, -

შენათხზი სიყვარულისა

და წმინდა გულისწყრომისა.


ფუტკარო, ჩემო ფუტკარო,

იობის მატლო მცირეო!

ჩანგი გთხოვს, მგოსნის სიტყვები

მსხვერპლივით შეიწირეო!


1902 წ