მრავალსაუკუნოვანმა ძველმა ქართულმა ლიტერატურამ კარგა ხანია მიიპყრო უცხოელ მეცნიერთა ყურადღება. საუკუნე-ნახევარზე მეტია, რაც საზღვარგარეთ იბეჭდება წერილები თუ წიგნები, რომლებშიც მიმოხილულია ძველი ქართული ლიტერატურის ცალკეული საკითხები. ნათქვამის დასადასტურებლად საკმარისია მოვიგონოთ ავსტრიელი პროფესორის ფრანც კარლ ალტერისა და ფრანგი აკადემიკოსის ანტუან ჟან სენ-მარტენის შრომები.

უცხოელი მეცნიერები ადრევე დაინტერესდნენ იაკობ ცურტაველის “შუშანიკის წამებით”, მასში მოთხრობილი ტრაგიკული ისტორიით, შუშანიკის მოწამებრივი აღსასრულით. მათ შეისწავლეს თხზულება, თარგმნეს და ხელმისაწვდომი გახადეს იგი უცხოელ მკითხველთა ფართო წრეებისათვის, გააშუქეს მისი ისტორიულ-ლიტერატურული საკითხები, დააზუსტეს შუშანიკის ცხოვრების ქრონოლოგია, წარმოაჩინეს ნაწარმოების შინაარსობრივ-თემატური სიმდიდრე და მხატრული ღირსება. ამ მხრივ აღსანიშნავია საფრანგეთის, ბელგიის, შვეიცარიის, ინგლისისა და სხვა ქვეყნების მეცნიერთა საქმიანობა..

Pპირველ რიგში უნდა მოვიხსენიოთ ქართული კულტურის ღვაწლმოსილი მკვლევარი, გამოჩენილი ფრანგი მეცნიერი მარი ბროსე. მართალია, მ. ბროსეს იაკობ ცურტაველის ,,შუშანიკის წამება”საგანგებოდ არ შეუსწავლია და მის შესახებ გამოკვლევა არ დაუწერია, მაგრამ ისტორიული ხასიათის შენიშვნებით მან დიდი წვლილი შეიტანა “შუშანიკის წამების” ქრონოლოგიური საკითხების გარკვევაში და ამდენად _ “შუშანიკის წამების’’ პრობლემატიკის დამუშავებაში.

მ.ბროსემ გამოაქვეყნა ჯუანშერის (XIს.) “ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა”, რომელშიც მოხსენებულია ვარსქენის მიერ შუშანიკის წამება ბაკურის ზეობაში (ე.ი. VI საუკუნის მეორე ნახევარში), აგრეთვე ბაკურ მეფის მიერ ვარსქენის სიკვდილით დასჯა. საგულისხმოა, რომ ჯუანშერის ამ შეცდომას არა ერთი ძველი ავტორი (ვახუშტი, ანტონ პირველი, ი.ბაგრატიონი და სხვ.) იმეორებდა. მ.ბროსე იყო პირველი მკვლევარი, რომელმაც კრიტიკულად განიხილა ჯუანშერის თვალსაზრისი. მართალია შუშანიკის წამება V საუკუნის ფაქტად მიიჩნია ჯერ კიდევ პ. იოსელიანმა, რომელმაც ასეთი დასკვნა სომხური მასალების საფუძველზე გამოიტანა, მაგრამ მას ეს საკითხი საგანგებოდ არ განუხილავს. მ.ბროსემ კი, _ ვითარცა ჯუანშერის თხზულების ქართული ტექსტისა და მისი ფრანგული თარგმნის გამომცემელმა, _ დეტალურად გაანალიზა ქართველი მემატიანის ჩვენება, შეუპირისპირა იგი სომხური საისტორიო წყაროების ცნობებს და ძირითადად სწორედ გადაჭრა საკითხი _ შუშანიკის წამება ვახტანგ გორგასლის მეფობით(ე.ი. V საუკუნის მეორე ნახევრით) დაათარიღა (ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა არა აქვს იმას,რომ შუშანიკის გარდაცვალების წლის დადგენისას მ.ბროსე ცდებოდა).

მ.ბროსემ ვარსქენი და შუშანიკი ვახტანგ გორგასლის ეპოქის მოღვაწეებად მიიჩნია, ვარსქენი ქვემო ქართლის (სომხეთის, გუგარქის) მფლობელად ცნო და მისი რეზიდენციის–ცურტავის

ადგილმდებარეობის დადგენაც მოიწადინა, ყურადღება მიაქცია უხტანესის ჩვენებას უფრეთის(ოფრეთის)ციხეში წამების შესახებ, გამოიყენა ლაზარე ფარპეცის ცნობა ვახტანგ გორგასლის მიერ ვარსქენის სიკვდილით დასჯაზე და ა.შ. ყოველივე ამან მ.ბროსეს საშუალება მისცა კატეგორიულად უარეყო ჯუანშერის თვალსაზსრისი შუშანიკისVI საუკუნის მეორე ნახევარში წამების შესახებ.

Gგარკვეულ ყურადღებას იმსახურებს ფრანგი მეცნიერის, სტრასბურგის უნივერსიტეტის პროფესორის ჟოზეფ კარსტის “ქართული ქრისტიანული ლიტერატურა” _ მოზრდილი ნარკვევი, რომელშიც მიმოხილულია ძველი ქართული სასულიერო_საეკლესიო მწერლობა და საერო მხატვრული ლიტერატურა, დახასიათებულია ბევრი მწერალი ძველი ხანისა, გვხვდება მსჯელობა XIX-XX საუკუნეთა ქართულ ლიტერატურაზეც. მასში შეინიშნება ისტორიულ_ქრონოლოგიური თუ სხვა ხასიათის შეცდომები, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, “უცხოელ მკითხველს, რომელსაც ჩვენი მწერლობა აინტერესებს ის მისცემს საკმაო წარმოდგენას ამ მწერლობის შესახებ და გაუადვილებს შემდეგ მუშაობას”(კ.კეკელიძე)

ჟ.კარსტმა, _ მისთვის ხელმისაწვდომი სამეცნიერო ლიტერატურის საფუძველზე, _ ზოგადად განიხილა “შუშანიკის წამება” და ფრანგ მკითხველებს ერთგვარი წარმოდგენა შეუქმნა ჩვენს უძველეს თხზულებაზე.

აქვე უნდა დავასახელოთ კალისტრატე სალია _ საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევის ეროვნული ცენტრის ჟურნალის “ბედი ქართლისას” დამაარსებელი და დირექტორ_რედაქტორი. მას ეკუთვნის ნარკვევი “ქართული ლიტერატურა”, რომელშიც მასალის საფუძვლიანი ცოდნითა და სამეცნიერო ლიტერატურის ჯეროვანი გამოყენებით მიმოხილულია ჩვენი ეროვნული ლიტერატურის განვითარების ისტორია ძველთაგან უკანასკნელ ხანამდე. მასში საპატიო ადგილი ეთმობა იაკობ ცურტაველის “შუშანიკის წამებას”.

კ.სალიამ ფრანგ მკითხველებს მოკლედ გააცნო ნაწარმოების შინაარსობრივ-თემატური ქარგა. მან ზოგადად მიმოიხილა ისტორიულ-ლიტერატურული საკითხები და “ჩვენამდე მოღწეული პირველი ქართული ორიგინალური თხზულება”, რომელიც “V საუკუნის საქართველოს პოლიტიკურ და სოციალურ, კულტურულ და რელიგიურ ზნე-ჩვეულებათა ექსპრესიულ სურათს გვაძლევს”’ მიიჩნია ქართული მნიშვნელობის ლიტერატურულ დოკუმენტად.”

1970 წელს კ.სალიამ ქართული ლიტერატურის მოკლე მიმოხილვა გამოაქვეყნა ფრანგულ უნუვერსალურ ენციკლოპედიაში, 1972 წელს_ ზემოდასახელებულ ფრანგულ ჟურნალში. ორივე შემთხვევაში მან სათანადო ადგილი მიუჩინა “შუშანიკის წამებას”.

საგანგებო აღნიშვნის ღირსია ის შრომატევადი სამუშაო, რომელიც ბელგიაში შესრულდა “შუშანიკის წამების” საერთაშორისო მეცნიერულ ასპარეზზე გატანის მიზნით. 1935 წელს ბელგიელმა ქართველოლოგმა პაულ პეტერსმა გამოაქვეყნა “შუშანიკის წამების” ლათინური თარგმანი და ვრცელი გამოკვლევა, რომელშიც ნაწარმოების არაერთი ისტორიულ-ლიტერატურული საკითხი განიხილა. სამწუხაროდ მან მძიმე შეცდომა დაუშვა _ იაკობ ცურტაველის თხზულება ფსევდოეპიგრაფიკულად მიიჩნია და გვიანი ხანით დაათარიღა. მისი თვალსაზრისი კარგა ხანია განხილული და გაკრიტიკებულია ჩვენი ცნობილი მეცნიერების მიერ, ამიტომ მასზე აღარ შევჩერდებით.

ცნობები “შუშანიკის წამებაზე” ხშირად იბეჭდება გერმანულენოვან სახელმწიფოებში (გდრ, გფრ, ავსტრია, შვეიცარია). სხათა შორის გერმანულ ენაზე გამოქვეყნებულ წერილებში “შუშანიკის წამების” ავტორი ზოგჯერ იაკობ ხუცესად იხსენიება, უფრო ხშირად _ იაკობ ცურტაველად, არცთუ იშვიათად,_ რუსულის გავლენით,_ იაკობ ცურტაველად (“მაიერის ახალი ლექსიკონი”, “მაიერის ჯიბის ლექსიკონი”). აქვე აღვნიშნავთ, რომ უკანასკნელად დასახელებულ წიგნში, _ ლაიფციგის ბიბლიოგრაფიული ინსტიტუტის მიერ “მაიერის ჯიბის ლექსიკონის” სერიით გამოქვეყნებულ ლიტერატურულ ლექსიკონში (“საბჭოთა კავშირის ხალხთა ლიტერატურა”),_ მოცემულ ქართული ლიტერატურის მიმოხილვაში, რომელიც გ.ვარმს ეკუთვნის, წარმოჩენილია ქართული ორიგინალური აგიოგრაფიიის ეროვნული ტენდენციები, კერძოდ, აღნიშნულია, რომ იაკობ ცურტაველისა და იოანე საბანისძის თხზულებანი მკითხველს უღვივებდნენ პატრიოტულ გრძნობებს და მოუწოდებდნენ სპარსული და არაბი დამპყრობლების წინააღმდებ საბრძოლველად.

გერმანულ ენაზე გამოქვეყნებული წერილებიდან აღსანიშნავია ბონის უნივერსიტეტის პროფესორის გერჰარდ დეეტერსის ნარკვევი “ქართული ლიტერატურა”, რომელშიც მიმოხილულია ძველი ქართული მწერლობა, დახასიათებულია XIX-XX საუკუნეების ქართული ლიტერატურის ბევრი თვალსაჩინო წარმომადგენლის შემოქმედება. გ.დეეტერსმა გერმანელ მკითხველებს “შუშანიკის წამება” წარუდგინა როგორც ქართული ლიტერატურის უძველესი ძეგლი, რომელშიც ასახულია გამაზდეანებული ვარსქენის ძალმომრეობა და მისი მეუღლის თავდადება ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის. ქართული სამეცნიერო ლიტერატურის გავლენით მან შესაძლებლად ჩათვალა თხზულების ავტორის იაკობ ხუცესის მიჩნევა 506 წლის საეკლესიო კრების მონაწილედ. დასასრულს მკვლევარმა დასძინა: მიუხედავად იმისა რომ “შუშანიკის წამების” შემცველი ხელნაწერი გვიანი ხანიდან (XIს.) შემოგვრჩა და მასში ტექსტი რამდენადმე გადაკეთებულია, არქაული სიტყვების გამოყენება, ცხოველი გამომსახველობა და თხრობის რეალისტურობა ეჭვმიუტანლად ადასტურებს თხზულების სიძველესო.

1964 წელს ციურიხში გამოქვეყნდა ვოიფგანგ ფონ აინზიდელის მიერ შედგენილი კრებული “მსოფლიო ლიტერატურები მათ ზეპირსიტყვიერებასა და წერილობით გადმოცემებში”, რომელშიც მრავალი ქვეყნის ლიტერატურაა მიმოხილული. მასში დაბეჭდილია წერილი “აღმოსავლეთის ქრისტიანული ლიტერატურა”, რომელშიც ერთიმეორის მიყოლებითაა დახასიათებული სირიული, ქრისტიანულ-პალესტინური, კოპტური, ქრისტიანულ-არაბული,სომხური და ქართული ლიტერატურა. მისი ავტორია გერმანელი მეცნიერი, მიუნხენის უნივერსიტეტის პროფესორი იულიუს ასფალგი, რომელიც კარგა ხანია სწავლობს ძველ ქართულ ენასა და ქართულ სასულიერო-საეკლესიო მწერლობას. ი.ასფალგმა საგანგებოდ გამოყო იაკობ ცურტაველის “შუშანიკის წამება” როგორც უძველესი ქართული ორიგინალური თხზულება და წარმოაჩინა მისი მხატვრული ღირსება. მკვლევარმა ყურადღება გაამახვილა ნაწარმოების ნატიფ ენაზე, ცხოველ სახეებზე და ა,შ.

აქვე უნდა მოვიხსენიოთ ვალენტინო ბომპიანის მიერ შვეიცარიაში გამოცემული “კინდლერის ლიტერატურული ლექსიკონი”, რომელშიც ზემოდასახელებული კრებულიდან გადაიბეჭდა ი.ასფალგის წერილი და, კერძოდ, მისი მსჯელობა “შუშანიკის წამების” შესახებ.

ჩვენი საზოგადოებრივობისათვის კარგადაა ცნობილი, თყ რა ინტენსიურად იღწვის ქართული კულტურის შესწავლისა და პოპულარიზაციისათვის ინგლისელი ქართველოლოგი, ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტსტის საპატიო დირექტორი დევიდ მარშალ ლანგი.1956 წელს მან გამოაქვეყნა ქართველ მოღვაწეთა ცხოვრება – წამებათა შემცველი წიგნების თარგმანი (უფრო სწორედ გარდათქმა, პარაფაზი) და ინგლისურენოვან მკითხველს გააცნო ჩვენი წარსულის არაერთი გამოჩენილი პიროვნების(პეტრე ქართველის, გრიგოლ ხანძთელის, ქეთევან დედოფლისა და სხვათა)თავგადასავალი.სათანადო ადგილი მიუჩინა ,,შუშანიკის წამებას”.

დ.ლანგმა მოკლე წინათქმაში, რომელიც მან უძველესი ქართული ძეგლის თარგმანს (გარდათქმას,პარაფრაზს)წარუმძღვარა, თანამემამულეთა ყურადღება გაამახვილა იმაზე,რომ უკვე პირველსავე ქართულ თხზულებაში ნათლად შეინიშნება ავტორის სახელმწიფოებრივი და სარწმუნოებრივი ტენდენცია.

დ.ლანგის დასკვნით, სომხეთ-საქართველოს მომიჯნავე რეგიონის გამგებელმა ვარსქენ პიტიახშმა პოლიტიკური მოსაზრებით მიიღო მაზდეანობა და ამით დაიმსახურა ირანის ყურადღება და კეთილგანწყობა. მის მოღალატოებრივ საქმიანობას წინ აღუდგა შუშანიკი, რომელმაც გადაჭრით უარყო მახდეანობა, რელიგია, რომელსაც ჩვენს ხალხს თავს ახვევდა მოძალადე ირანი. შუშანიკის შეურყეველმა გადაწყვეტილებამ და ადგილობრივი (ქრისტიანული) სარწმუნოების მტკიცედ დაცვამ მძიმე მდგომარეობაში ჩააყენა ვარსქენი, რადგან მან ვერ შეუსრულა პირობა ირანის შაჰს. ამან გამოიწვია ვარსქენის განრისხება და შუშანიკის უმოწყალო წამება.

დ.ლანგრის დაკვირვებით, ,,შუშანიკის წამება” საინტერესოა სოციალური ისტორიის თვალსაზრითითაც, რადგან გვაწვდის ცნობებს ადრინდელი ქრისტიანული საზოგადოების ფენათა ურთიერთობის შესახებ.

,,შუშანიკის წამებაზე” დ.ლანგი მსჯელობდა სხვა შრომაშიც მხედველობაში გვაქვს მისი მოზრდილი წიგნი,,ქართველები”, რომელშიც წარმოჩენილია ქართველი ხალხის მიერ მსოფლიო ცივილიზაციაში შეტანილი წვლილი მასში მოკლედ მიმოხილულია ძველი ქართული ლიტერატურის ცნობები,,შუშანიკის წამებაზე”, ერთხელ კიდევ გამახვილებულია აღწერაზე იმ ბუნებრივ-კლიმატური პირობებისა, რომლებშიც ეწამა შუშანიკი.

,,შუშანიკის წამება” ხშირად იხსენება პოლონურ ენაზე გამოქვეყნებულ წერილებშიც. მაგალიტად, ქართული ლიტერატურის მოკლე მიმოხილვაში, რომელიც პოლონელ ქართველოლოგს იან ბრაუნს ეკუთვნის. იაკობ ცურტაველის თხზულება მოხსემიებულია როგორც უძველესი ქართული ორიგინალური აგიოგრაფიული ნაწარმოები; ბორგდან გემბარსკის წერილში_,, ქართული ლიტერატურის თხუთმეტი საუკუნე”, რომელიც პოლონეთის აღმოსავლეთმცოდნეთა ჟურნალში დაიბეჭდა 1967 წელს, ,,შუშანიკის წამების” საფუძველზეა წარმოჩენოლი ჩვენი ლიტერატურის სიძველე: პოლონელი მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე იაკობ ცურტაველის თხზულების საფუძველზე აცხადებს, ქართული ლიტერატურის ფრანგულ ლიტერატურასთან შედარებით ოთხი საუკუნით ძველიაო.

უკანასკნელად ისიც უნდა ათვნიშნოთ, რომ დ.ლანგის წიგნი ,,ქართველები”, რომელიც ზემოთ მოვიხსენიეთ, ითარგმნა პოლონურად. ასე რომ, ცნობები ,,შუშანიკის წამებაზე”. რასაკვირველია, ზემოთთქმულით საკითხი არ ამოიწურება, ჩვენ მხოლოდ რამდენიმე ავტორზე შევაჩერათ მკითხველთა ყურადღება. იაკობ ცურტაველის თხზულების ხსენებას სხვადასხვაგანაც ვხვდებით(მაგალითად, ფრანგულ ენციკლოპედიაში, ,, მოკლე ბულგარულ ენციკლოპედიაში” და ა.შ.), მაგრამ ეს გარემოება სრული კმაყოფილების გრძნობას მაინც ვერ იწვევს. სამწუხაროდ, უძველესი ქართული მხატრული ძეგლი ჯერ კიდევ არაა სათანადოდ დამკვიდრებული საერთაშორისო-ლიტერატურულ ასპარეზზე. რომ არაფერი ვთქვათ ახლანდელ ხანზე, ჩვენს საუკუნეშიც მრავლად დაიბეჭდა უცხოელ ავტორთა ქართული ლიტერატურის მიმოხილვითი წერილები, რომლებშიც ,,შუშანიკის წამება” არც კი იხსენიება. მხედველობაში გვაქვს ის შრომები, რომლებიც გამოაქვეყნეს გერმანელმა სწავლულებმა ფრანც ნიკოლაუს ფინკმა და ანტონ ბაუმშტარკმა, პოლონელმა პროფესორმა კაზიმირ(კაზიმეჟ)ვინიევიჩმა, შვეიცარიელმა ლიტერატურათმცოდნემ კურტ ჰოჰოფმა, იტალიელმა ჯუზეპე ფურლანიმ და სხვ. დასახელებული ავტორები ქათული ლიტერატურის მიმოხილვას იწყებენ არა ,,შუშანიკის წამებით”, არამედ თარგმნილი ან გვიანდელი ოროგინალური ძეგლებით. ასეთი ვათარებაა ბევრ უცხოურ ენციკლოპედიაშიც (მაგალითად, შეგვიძლია დავასახელოთ ,,დიდი ბროკჰაუსი”, ,,ენციკლოპედია ამერიკანა”, ,,ენციკლობედია ბრიტანიკა”, ,,ლარუსის დიდი ენციკლოპედია” და სხვ.).

ვიმედოვნებთ ,შუშანიკის წამების” 1500 წლის იუბულე ხელს შეუწყობს ქართული ლიტერატურის უძველესი ძეგლის პოპულარიზაციას და მყარ მეცნიერულ საფუძველზე დაამკვიდრებს მის კვლევას საზღვარგარეთ.

P.S.
ახლახან მარტონ იშტვანოვიჩმა ,,კელეტ ტოტაშის” ფურცლებზე მოკლე წინასიტყვაობით გამოაქვეყნა ,,შუშანიკის წამების” შემოკლებული უნგრული თარგმანი (სრული სახით იბეჭდება ქართული პროზის ანთოლოგიაში.);პარიზში დაიბეჭდა ,,შუშანიკის წამების” ს.წულაძისეული ფრანგული თარგმანი.

Allgeo.org: ბატონო ირტენკაუფ, გთხოვთ გაეცნოთ ჩვენს მკითხველს.

დომინიკ ირტენკაუფი: სიამოვნებით. მე მივეკუთვნები გერმანელ ახალგაზრდა მწერლების რიცხვს. დღემდე გამოქვეყნებული მაქვს ორი პატარა წიგნი: გასულ წელს– წიგნი ეშმაკის მითზე, და წელს, ივლისის თვეში გამოვიდა სხვადასხვა ტექსტების კრებული. ამჟამად ვიმყოფები საქართველოში, განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ დაწესებული სტიპენდიის, "მუზის" წყალობით. იმედი მაქვს, რომ წიგნით , რომელიც ჩემი საქართველოში ყოფნის დროს დაიწერება, მე ერთ ნაბიჯს გადავდგამ, რათა დაუახლოვდე ლიტერატურას, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს გარესამყაროზე და გამოცდილებაზე.

Allgeo.org: თქვენი განზრახვა იყო საქართველოში ჩამოსვლა, თუ უფრო შემთხვევითობა? როგორ მოხვდით ამ ქვეყანაში.

დომინიკ ირტენკაუფი: მე პირველად დავინტერესდი ამ ქვეყნით მიუნსტერში, ფილოსოფიის ფაკულტეტზე სწავლის დროს, როცა ბატონი დათო ბარბაქაძე გავიცანი. სწორედ მან გამაცნო მდიდარი ქართული კულტურა და დამაახლოვა მასთან. უნდა აღინიშნოს, რომ ბატონი დავითი დიდი ძალისხმევის პიროვნებაა, როდესაც საქმე ეხება ინტერკულტურულ ურთიერთობებს. მითოლოგია წარმოადგენs ჩემი ინტერესის სფეროს, ამიტომ ცხადია გადავწყვიტე გამეცნო ქართული მითოლოგია, სადაც აღმოვაჩინე ამირანი, რომელსაც დიდი მსგავსება აქვს ბერძნულ პრომეთეოსთან. მე ხშირად მსმენოდა საქართველოს ევროპისაკენ მისწრაფების შესახებ და მაინტერესებდა უფრო მეტი ინფორმაციის მიღება ამ საკითხზე.

ასე რომ, შეიძლება ითქვას – მე გამიზნულად ვეძებდი გზას საქართველოში ჩამოსასვლელად. ჩემთვის სრულიად უცხო გარემოსა და ენის ბარიერის მიუხედავად, აქამდე ერთი წუთითაც არ მინანია, რომ ეს ნაბიჯი გადავდგი.

Allgeo.org: რა იყო თქვენი პირველი შთაბეჭდილება ქვეყანასა და ხალხზე? თქვენს ჩანაწერებში იხსენიებთ, რომ ბუნება ტოსკანას მოგაგონებთ...

დომინიკ ირტენკაუფი: ჩემი პირველი შთაბეჭდილება? რთული სათქმელია, რადგან იგი მომდევნო უამრავმა შთაბეჭდილებამ გადაფარა. მე ვცდილობ ჩემი წიგნის პროექტის ფარგლებში საქართველოსთვის საკუთარი ფენომენოლოგიის შექმნას, რაც ნიშნავს: თითოეული აღმოჩენა და გამოცდილება ერთმანეთს დავუკავშირო და საბოლოოდ რეალისტურად ავსახო, თან ჩემი საკუთარი გულიდან წამოსული ნაპერწკალიც მივუმატო. ქართველი ხალხი ძალიან კარგად შემხვდა. ამავე დროს იმასაც ვიტყოდი, რომ მათ განსაკუთრებული იუმორის გრძნობა გააჩნიათ. რა თქმა უნდა არ შეიძლება განზოგადება და ყოველი მათგანის ერთნაირად დახასიათება, მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ ხალხი კეთილგანწყობილია უცხოელთა მიმართ და ყოველგვარი დახმარებისთვის მზად არის. თვალში უარყოფითად მომხვდა ქართველლების განსაკუთრებული გატაცება ავტომანქანებით და მე მასში ვხედავ გმირი ამირანის გალაშქრებას დღევანდელ საქართველოში, "ბრძოლისათვის მზადყოფნას" ქუჩაში, მოტორების ჭიხვინა ხმას. ბუნების სილამაზე აუწერელია, შეუდარებელია. შესაძლებელია თქვენთვის, როგორც ქართველისთვის, უფრო იოლია, თქვენი თანამემამულეების აღწერა, მაგრამ მე ყოველ შემთხვევაში შთაბეჭდილების მოსახდენ სცენების არარსებობაზე ვერ ვიწუწუნებ.

Allgeo.org: თქვენს მიერ ნახსენები საქართველოს ლტოლვა ევროპისაკენ უკვე საუკუნეების განმავლობაში მიმდინარეობს. ოლივერ ლიპერთან ინტერვიუში იმედს გამოთქვამდით, რომ "ეს პროექტი ევროინტეგრაციის საკითხში თავის წვლილს შეიტანს". საქართველოში ორი თვის ცხოვრების შემდეგ როგორ შეაფასებდით ქართულ კულტურას – ორიენტირებულს ევროპისკენ თუ აზიისკენ?

დომინიკ ირტენკაუფი: თქვენი კითხვით თქვენ უკვე ასახeთ ტენდენცია ევროპისაკენ. ორი თვე რა თქმა უნდა მოკლე დროა , მაგრამ მე ხაზგასმით შემიძლია ვთქვა, რომ საქართველო კულტურულად უდავოდ ევროპის მსგავსია, რაც თვალნალივ ჩანს ხელოვნებაში. მეორეს მხრივ, გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია ქართული კულტურის ორიგინალურობა და არა ევროპის გავლენის შედეგად დროთა განმავლობაში სახეცვლილი კულტურული მახასიათებლები. ორიგინალურობაში ვგულისხმობ მკვეთრად განსხვავებულ მუსიკალურ ფენომენს. ზეიმებზე მაგიდის თავში მჯდომი „თამადის“ განსაკუთრებულ მნიშვნელობას და სხვა საინტერესო ტრადიციებს. მიმაჩნია, ეს ტრადიციები თავისი დატვირთვით პოეტური ხასიათისაა და მათ შეუძლიათ ევროპისთვის, განსაკუთრებით შუაევროპისთვის, ახალი იმპულსების მიცემა. რაც მე მაღელვებს საქართველოს ევროპაში ინტეგრაციის პროცესის იდეაში, არის საკუთარი ენის უპატივცემულობა, როგორც დაახლოვების საშუალების ერთ–ერთი ძირითადი ნაწილი. ბიზნესის ინგლისური არ არის საკმარისი, რომ სხვადასხვა ნაციები ერთმანეთს დაუახლოვო. გერმანიაში ეკონომიური გაერთიანების აუცილებლობა უკვე დიდი ხანია აღიარეს; ეტყობა საქართველოც აპირებს ამ მაგალითით ხელმძღვანელობას. თბილისში, ჭავჭავაძის პროსპექტზე, აღმოაჩენთ უამრავ, ევროპული ნივთებით სავსე, მაღაზიას და სილამაზის სალონს ქალბატონებისათვის. ამაზე ჩვენ არ შეიძლება გავჩერდეთ, თუ მაგალითად გერმანია და საქართველო ერთმანეთთან დაახლოება გვსურს. ამას ვგულისხმობდი, როცა წეღან ვსაუბრობდი ქართველების დამოკიდებულებაზე უცხოელების მიმართ. არ უნდა დაივიწყონ ქართველებმა, რომ არ შიძელბა საკუთარი ტრადიციების უგულვებელყოფა მოკლეხნიანი ეკონომიური და სამხედრო უპირატესობების ( ნატო-ში გაერთიანება) გამო. ევროპის გაერთიანება მიმდინარეობს უფრო არაპოლიტიკური გზით, რაზეც ჩემი პასუხიც მეტყველებს. მთავარია ურთიერთგაგება, რისთვისაც უცხო ენების შესწავლა აუცილებელია. ამის შემდეგ შესაძლებელია დაახლოება მრავალი გზით.

Allgeo.org: თქვენს ინტერვიუში ოლივერ ლიპერტთან გამოთქვამდით თქვენს დამოკიდებულებას რელიგიის და ეკლესიის მიმართ. რას ფიქრობთ, რა როლს თამაშობს ქართველის ცხოვრებაში რელიგია ? როგორ ზეგავლენას ახდენს ის, დადებითს თუ უარყოფითს, ქართველების არსებობასა და თვითშეგნებაზე XXI საუკუნეში?

დომინიკ ირტენკაუფი: საქართველოშიც მოხდა მატერიალური და რელიგიური სამყაროს განცალკევება, ამას ხელი შეუწყო ხანგრძლივმა კომუნისტურმა მმართველობამაც. მე ვფიქრობ, რომ ორთოდოქსალური რწმენა ზოგ წრეებში და უპირველეს ყოვლისა ქალაქგარეთ უფრო დიდ ზეგავლენას ახდენს, ვიდრე დედაქალაქში. მეცნიერებს და აკადემიკოსებს თითქოსდა არავითარი შეხება არა აქვთ რელიგიასთან, ისევე როგორც გერმანიაში. ისინი ლიტურგიაზე და წირვაზე არ დადიან, მაგრამ მთლად ზურგის შექცევა ტრადიციული მიზეზების გამო აქ გამორიცხულია. საქართველოში რამდენიმეჯერ მოვისმინე აზრი, რომ ეკლესიას, საბჭოთა კავშირის გაუქმების შემდეგ, უფრო მნიშვნელოვანი როლის დამკვიდრება სურს პოლიტიკაში. მე ეს არ შემიძლია შევაფასო. ჩემთვის პირადად მნიშვნელოვანია რწმენა, რომელიც ჩემს აზროვნებას არ დათრგუნავს. მხოლოდ მატერიალისტური შეხედულებები ცხოვრებაზე რომ არ მაქვს, ამან ჩემს პასუხშიც (ევროპისკენ სრაფვის თემაზეც) გაიჟღერა. მომხრე ვარ ყველანაირი რელიგიური, სპირიტუალური ან სულიერი აღქმის, მაგრამ ორგანიზაციების მიმართ დიდი აზრის არ ვარ, რადგან მათ სხვა რწმენისგან განსამიჯნავად ყოველთვის დოგმა ესაჭიროებათ. როცა მე ზედაზენზე ვდგავარ და ქართლს ვუყურებ, მაშინ არ მჭირდება აღსარება, მტკიცება ჩემი სიმართლის, რომელიც მეუბნება: გაიხარე ადამიანო, შენ გაქვს უფლება, რომ აქ იყო – და ღმერთს შენთვის ბოროტება არ უნდა! თუ ქართველების გული ღია იქნება რწმენისთვის, მაშინ საეკლესიო ცხოვრება ვერ შეძლებს მასზე ნეგატიური ზეგავლენის მოხდენას. რიტუალების აუცილებლობა სულაც არ მინდა ვუარყო, მაგრამ ეს ყველამ თავისთვის უნდა გადაწყვიტოს.

Allgeo.org: თქვენ აპირებდით გაგერკვიათ, თუ რამდენად უკავშირდება საქართველო თქვენს მშობლიურ ქვეყანას მითოლოგიური თვალსაზრისით. როდის მიეცემა მკითხველს საშუალება იხილოს თქვენი საქართველოში ყოფნის დროს დაწერილი წიგნი?

დომინიკ ირტენკაუფი: ეს იქნება წიგნი, თუმცა კი ამჟამად ჯერ არ არის გადაწყვეტილი იქნება თუ არა ჩემი ჩანაწერები, რომლებიც პიროვნული ხასიათისაა ისევ პატარა ფორმატით გამოცემული. საქმე ძალიან კარგად მიიწევს წინ. ამჟამად უკვე ასზე მეტი ხელთნაწერი გვერდი შევქმენი. სტიპენდია - „მუზა“ ითვალისწინებს, რომ წიგნი ჯერ გერმანულ ენაზე გამოქვეყნდეს, უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, ჩემი დაბრუნებიდან არა უგვიანეს ექვსი – ცხრა თვის განმავლობაში უნდა წარვადგინო გამზადებული ხელნაწერი და ვაწარმოო მოლაპარაკებები დაინტერესებულ გამომცემლობებთან. წინასწარ სამ გამომცემლობას უკვე ველაპარაკე და მათ სერიოზული დაინტერესება გამოიჩინეს ხელნაწერის მიმართ. თუ წიგნმა ლექტორატის კრიტიკას გაუძლო, მაშინ იგი შემდეგ წელს გამოქვეყნდება. ამის შემდგომ სამინისტრო მის ქართულად თარგმნას დაავალებს ვინმეს, ასე რომ ქართველებსაც შეეძლებათ გაეცნონ ჩემს შთაბეჭდილებებს მომავალ წელს. საქართველოზე წიგნს გერმანიაში უფრო დავამუშავებ და უსათუოდ ცვლილებებს შევიტან.

Allgeo.org: მიუხედავად ახალგაზრდული ასაკისა თქვენი, როგორც ხელოვნის, ჰორიზონტის გასაფართოებლად უკვე რამდენიმე საინტერესო მოგზაურობა განახორციელეთ უცხოეთში. რას აპირებთ მომავალში? რა მიმართულებით აპირებთ მუშაობას?

დომინიკ ირტენკაუფი: პირველ რიგში საქართველოზე წიგნი უნდა დავამთავრო, ამასთანავე მე არ ვფიქრობ, რომ იგი იქნება ბოლო ამ პატარა, შავი ზღვის და კავკასიის შორის მდებარე ქვეყნის შესახებ. შესაძლებელია, რომ საქართველოში ყოფნის ამ ოთხი თვიდან მე უფრო მეტ იდეას წავიღებ, ვიდრე ამ წამს ჩემთვისაა ნათელი. ევროპის ან მსოფლიოს სხვადასხვა ლიტერატორების ერთმანეთთან დაახლოების იდეა არ მასვენებს, რადგან მე ამაში შანსს ვხედავ, განსაკუთრებით გერმანულენოვანი მწერლისთვის. უკვე დაგეგმილია დოკუმენტური ფილმი ნიუ იორკელ პოეტ ირა კოჰენზე, რომელიც მსოფლიო მოგზაური იყო ამ სიტვის პირდაპირი მნიშვნელობით და თავისი დიდი ასაკის მიუხედავად კიდევ აგრძელებს მოგზაურობას. ეს პროექტი სტიპენდიის გამო ცოტა დავიწყებას მიეცა, მაგრამ არ გადამიფიქრია. გამოიცემა რომანი ("Collagenroman"), რომელიც უფრო ექსპერიმენტს წარმოადგენს ჩემი მხრიდან. იგი სამ ენაზეა შედგენილი და ამის გამო გერმანიის საზღვრებსგარეთაც გააღწევს. რაც მთავარია მომავალ წელს, უპირველეს ყოვლისა ჩემს სადოქტორო სამუშაოს ("Einfluß der abendländischen Esoterik auf Kultur und Geschichte Europas") მივუბრუნდები.

Allgeo.org: ბატონო ირტენკაუფ, დიდი მადლობა ინტერვიუსთვის და ჩვენთვის გამოყოფილი დროსთვის. გისურვებთ წარმატებებს თქვენს კულტურულ და ლიტერატურულ საქმიანობაში, და ასევე საქართველოში დარჩენილი დღეების სასიამოვნოდ და ნაყოფიერად გატარებას. გსურთ ჩვენს მკითხველს კიდევ რამე შეატყობინოთ?

დომინიკ ირტენკაუფი: დიდი მადლობა (ამბობს ქართულად). პატარა მითითება ყველა თბილისელი მკითხველისთვის: შემდგომ ოთხშაბათს, სამ ოქტომბერს, მზიურის პარკში 16 საათზე წავიკითხავ ჩემი უკვე გამოცემული წიგნებიდან ფრაგმენტებს. მე გამიხარდებოდა ყოველი მსმენელის დასწრება. და მეცნიერებისაც მათ შორის: 17 ოქტომბერს 13 საათზე თბილისის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში წავიკითხავ ლექციას ჩემი მითოლოგიური კვლევის შესახებ.


ავტორები: ირაკლი ბალახაძე, გიორგი ბალახაძე (სპეციალურად Allgeo.org-თვის)



იაკობ ცურტაველი


შოთა რუსთაველის ფრესკა
იერუსალიმის ჯვრის მოსანტერში


სულხან-საბა ორბელიანი




დავით გურამიშვილი




ილია ჭავჭავაძე




აკაკი წერეთელი




ვაჟა-ფშაველა

 
    კლასიკა                                   აუდიო არქივი
     
     
  V ს.   
    იაკობ ცურტაველი
     
  VI ს.   
    უცნობი ავტორი - მარტჳლობაჲ და მოთმინებაჲ წმიდისა ევსტათი მცხეთელისაჲ
     
  VIII ს.   
    ჯუანშერ ჯუანშერიანი
     
    საბანისძე, იოვანე
     
  IX ს.   
    უცნობი ავტორი - ცხორებაჲ და წამებაჲ წმიდისა მოწამისა კოსტანტისი ქართველისაჲ
     
    უცნობი ავტორი - მოქალაქობაჲ და წამებაჲ [წმიდისა] აბიბოს ნეკრესელ [ების] კოპოსისაჲ
     
    უცნობი ავტორი - ქებაჲ წმიდისა აბოჲსი
     
    უცნობი ავტორი - წმიდის[ა] მოწამისა კოსტანტი კახაჲსი, რომელი ქართლს იწამა
     
    უცნობი ავტორი - წამებაჲ ყრმათა წმიდათაჲ რიცხჳთ ცხრათაჲ
     
  X ს.   
    გიორგი მერჩულე
     
    იოანე მტბევარი
     
    მიქელ მოდრეკილი
     
    სტეფანე სანანოისძე
     
    ბასილ ზარზმელი
     
    სტეფანე მტბევარი
     
    იოანე მინჩხი
     
    იოანე ქონქოზისძე
     
    კურდანაჲ
     
    უცნობი ავტორი - სიბრძნე ბალაჰვარისი
     
    ეზრა - დასდებელნი წმიდისა ევთჳმი მოღუაწისანი
     
    ფილიპე
     
    იოანე ზოსიმე
     
  XI ს.   
    ლეონტი მროველი
     
    სუმბატ დავითის-ძე (ბაგრატიონი)
     
    ეფრემ მცირე
     
    არსენ ბერი
     
    გიორგი მცირე (ხუცეს მონაზონი)
     
    ეზრა ათონელი
     
    გიორგი ათონელი (მთაწმინდელი)
     
    ზოსიმე ათონელი
     
    უცნობი ავტორი - ცხოვრებაჲ და მოქალაქობაჲ წმიდისა მამისა ჩუენისა ილარიონ ქართველისაჲ
     
    უცნობი ავტორი - წამებაჲ და ღუაწლი წმიდათა და დიდებულთა მოწამეთა დავით და კოსტანტინესი
     
    ბასილი
     
    ბორენა (დედოფალი)
     
1050 - 1127   არსენ იყალთოელი
     
1073 - 1125   დავით IV აღმაშენებელი
     
  XII ს.  
    დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი
     
    მოსე ხონელი
     
    ნიკოლოზ გულაბერიძე
     
    მეფე დემეტრე I
     
    ბასილი ეზოსმოძღუარი
     
1172 - 1216   შოთა რუსთაველი
     
    იეზეკიელი
     
1150 - 1215   იოანე შავთელი
     
    სარგის თმოგველი (მწერალი)
     
    უცნობი ავტორი - ლაშა გიორგის-დროინდელი მემატიანე
     
    იოანე ანჩელი
     
1170 - 1212   ჩახრუხაძე
     
    საბა სვინგელოზი
     
  XIII ს.   
    უცნობი ავტორი - ისტორიათა და აზმათა მეტყუელებასა შინა შარავანდედთასა
     
    უცნობი ავტორი - რუსუდანიანი
     
  XIV ს.   
    ჟამთააღმწერელი - ანონიმი ავტორი
     
  XVI ს.  
1589 - 1663   მეფე თეიმურაზ I
     
  XVII ს.   
1647 - 1713   მეფე არჩილ II
     
1658 - 1725   სულხან-საბა ორბელიანი
     
    ნოდარ ციციშვილი
     
1675 - 1737   მეფე ვახტანგ VI ბაგრატიონი
     
1620 - 1688   იოსებ თბილელი (გვარად სააკაძე)
     
  XVIII ს.  
    ბერი ეგნატაშვილი
     
1705 - 1792   დავით გურამიშვილი
     
1786 - 1846   ალექსანდრე ჭავჭავაძე
     
    მამუკა ბარათაშვილი
     
169? - 178?   დიმიტრი სააკაძე
     
  XIX ს.  
1817 - 1845   ნიკოლოზ (ტატო) ბარათაშვილი
     
1837 - 1907   ილია ჭავჭავაძე
     
1840 - 1915   აკაკი წერეთელი
     
1861 - 1915   ვაჟა-ფშაველა
     
1876 - 1940   ივანე ჯავახიშვილი
     
1882 - 1962   გრიგოლ რობაქიძე
     
1893 - 1983   პავლე ინგოროყვა
     
1895 - 1937   ტიციან ტაბიძე
     
  XX ს.  
1904 - 1930   ბასილ მელიქიშვილი
     
1939 - 1993   ზვიად გამსახურდია
     
     
    თანამედროვე მწერლები
     
    სილაგაძე, თემურ
     
    ტურძელაძე, ხათუნა
     
    შველიძე, ერეკლე
     
    ჯორჯანელი, ნიკა